કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૧૦૮ / ૧૦૯
અમારાય ગામે કિનારો હતો ને? ઘડૂલા ભરે એ નજારો હતો ને?
આખી જિંદગી બસ પકડવા દોડ્યો —
બોલતાં પ્હેલાં જરા તો તોળજે શબ્દો બધા, તીર છૂટ્યું, તે પછી પાછું ફરે છે ક્યાં, ખુદા?
વરસાદ ગયો, ને ગામ
નિશાળનો ભૂરો ગણવેશ પહેલાં મોટીએ પહેર્યો,
આજ આ વરસાદ મારા આંગણાને ભીંજવે, ઝૂંપડીમાં એક જૂના ઓઢણાને ભીંજવે.
ઘણું સાફસૂફી બહાને જડે છે, અમારું જ બચપણ ખજાને જડે છે.
આપણે સંબંધ સૌ રાખ્યા નિભાવી દૂરથી, જન્મદિન પર કેક પણ સ્ક્રીને જલાવી દૂરથી.
ઉંબરે મેલ્યો દીવો હું તો, બેઉ બાજુ બળું, ઘરની અંદર હૂંફ પાથરું, બ્હાર જગતને મળું.
માને સ્માર્ટફોન આપ્યો. એણે
કાયા રંગ પતંગિયાનો, ઊડી જશે રે ભાઈ, રંગ ચડાવી લે હરિનામનો, જે ન ઊતરે કાંઈ.
બપોરે ધોમ તડકામાં
હવે દર્દના સૌ રિવાજો કહું શું? સતત ભીતરે જે અવાજો, કહું શું?
રાતભર આખી પ્રજા આ ઊંઘ ત્યાગી નેટ પર, તોય ના સંવેદનાની જ્યોત જાગી નેટ પર.
રંગ ન નાખો, લોકો, મારે ચડ્યો શ્યામનો રંગ, કેસૂડો શું રંગે મુજને? રંગાયું અંગેઅંગ.
હોઠ પર જે હાસ્ય ઊગ્યું, એ ઘણું રોયું હશે, આંસુઓથી આંખનું કાજળ ઘણું ધોયું હશે.
આજ ઘુવડો મંચ પરથી સૂર્યનો મહિમા કહે, ને તિમિરની ભીડ તાળી પાડતી બેઠી રહે.
‘મોહ છોડો’ આ કથીને દાન માગે આશ્રમે, ત્યાગના ઉપદેશ સાથે ભાવ લાગે આશ્રમે.
જૂની ડાયરીનાં પાનાં ફરફર ફરફર થાય, એક સુકાયેલું ગુલાબ, ને આખું વરસ વંચાય.
દિવાળીની આગલી રાતે કુંભાર
સવારે વહેલા જગાડે પિતાજી, પછી હાથ ઝાલી રમાડે પિતાજી.
સદા સૂર્ય જેવા ઉજાસો તને હો, ગુલાબી, સુકોમળ સુવાસો તને હો.
ગરબે ઘૂમે નવલી રાત, માડી તારો દીવડો ઝળકે, ચાચરના ચોકમાં ચૂંદડી લહેરે, ઝાંઝર ઝણકે.
સભામાં નેતાજી ગરજ્યા:
તમે કહો છો, તમને પંખી બહુ ગમે.
તીર્થમાં શોધ્યો સદા જે, એ જ આવ્યો અંદરે, બ્હાર સૂકો બાગ જોયો, છોડ વાવ્યો અંદરે.
બાર મહિના, બાર ઘડૂલા, ભરી ભરી ખાલી થાય, સાજન, તારી વાટમાં મારું વરસ વહી વહી જાય.
ગલીમાં એક અફવા, ને પછી આખું નગર ઊડે, ન સાચું કોઈ પૂછે, બસ ખબરથી આ ખબર ઊડે.
ગ્રહો ને રાશિની મોટી કરે છે વાત જોષીજી, છતાં પોતે ગયા ભૂલી સ્વયંની જાત જોષીજી.
એક જ કાચો તાંતણો, વીરા, તોય એ કદી ન તૂટે, તારી કલાઈ પર બાંધું, ને મારું પિયર ન છૂટે.
કપાતાં ગયાં વૃક્ષ, ઊગ્યાં ભવન, હવે શ્વાસ માટે ખરીદો પવન.
ડૅમના ઉદ્ઘાટનમાં તકતી પર
ભીડ આખી દર્શનોની મોજ માણે મંદિરે, બ્હાર બેઠો ઈશ ભૂખ્યો, કોણ જાણે મંદિરે?
રાતપાળીથી આવ્યો, થાક્યો, પોઢ્યો મારો સાયબો, ચકલીઓ, જરી ધીમું બોલો, ઊંઘે મારો સાયબો.
રેત, ડમરી, ને હરણની આ તરસનો ખેલ છે, શ્વાસ, સપનાં, મન, સમય, આ દેહ સઘળો જેલ છે.
દુઃખ આવે તો આવવા દઈએ, આંગણ વાગે ઢોલ, હસતાં હસતાં ઝીલી લઈએ, જેવા એના બોલ.
ફ્લૅટની બાલ્કનીમાં એક કૂંડું છે,
હરિ, તારી કેડી સાંકડી, ને મારે ખભે ભાર, થોડું ઉતારું, થોડું રાખું, ક્યાં પહોંચું તારે દ્વાર?
કાચ જેવું દિલ ન જાણે સાવ ક્યારે તૂટતું, ના ધડાકો, ના અવાજો, ચૂપ જ્યારે તૂટતું.
મંદિરે જઈ ભક્તજન સેલ્ફી પ્રથમ લેતા થયા, આરતીની ‘રીલ’ કરવામાં નમન ભૂલી ગયા.
મારો દીકરો અંગ્રેજીમાં સપનાં જુએ છે,
નાવ હંકારી મેં તો તારે ભરોસે, નાથ, હલેસાં તૂટ્યાં, તોયે છોડ્યો ન તારો સાથ.
ઉદાસીએ અમારે ઘર સફેદીની ધરી ચાદર, ન ડાઘો કો', ન સળ એકે, નિરાળી ને ખરી ચાદર.
રોજ ઊઠી સૌ પ્રથમ વંદું નમીને, મા, તને, સાંજનો દીવો ય પ્હેલો હું ધરીને, મા, તને.
ઘણાં વર્ષો પછી, આજે ય ઝૂલે ગીત આંખોમાં, તને જોયા પછીની એ જ પ્હેલી પ્રીત આંખોમાં.
મારો દીકરો સરહદ પર ઊભો, ઠંડી હાડ ગાળે, હું અહીં ચૂલો સળગાવું, એ દેશને અજવાળે.
કંકુનાં પગલાં પાડીને દીકરી ચાલી સાસરે, ઉંબર ઊભો રોતો, ને આંગણ ના કંઈ ઉચ્ચારે.
ચલણની નોટ પર છાપ્યું તમારું નામ, ગાંધીજી, અને એ નોટથી થાતાં ગલત સૌ કામ ગાંધીજી.
ગામનો જૂનો કૂવો હવે
ઘરે સો જણાં, પણ અમારું સગું ક્યાં? મળે ‘હાય’ સૌને, તમારું સગું ક્યાં?