કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૧૦૬ / ૧૦૯
ખાટલે બેઠાં બેઠાં ડોશી પૂછે ડોસાને: ‘યાદ છે ને? પહેલી વાર મેળામાં મેં ઓઢી’તી લાલ ચૂંદડી, યાદ છે ને?’
થવાનું તે થવાનું છે, બધીયે ફિકર છોડી દે, ગયું તે ગ્યું, હવે પાછળ વળેલી નજર છોડી દે.
કૂણી કૂણી પગલી પાડે, ઘરમાં ફૂટ્યું ફૂલ રે, ધરતી પણ હળવેથી ઝીલે, જાણે માખણ-રૂ રે.
તું ગયો ’તો દૂર, તોયે શ્વાસના સોગંદ લઈ, રાહ જોઉં ઘાટ પર હું, પ્યાસના સોગંદ લઈ.
વિજ્ઞાનના શિક્ષકે કહ્યું: ‘ચંદ્ર
મોડું થયું, સાજન, મોડું થયું, તું આવ્યો ત્યારે આંગણું મારું સાવ રે સૂનું થયું.
આવજે તો આમ આવજે, વાલમ, ના આવજે ઠાઠમાઠ, ઘોડે નહીં, ગાડે નહીં, આવજે ખુલ્લે પગે વાટ.
હલેસાં મારું હળવે હળવે, હોડી મારી ચાલે રે, કોણ જાણે કયે કાંઠે જાશે, જાણે મારો વ્હાલો રે.
મૌલા, મારી જીભે આ કોણ આવીને બેઠું? નામ લઉં ત્યાં મીઠું લાગે, જાણે મધનું ટીપું હેઠું.
માળાની ધાર પર બચ્ચું
સાંજ ઢળે ને દરિયો ગાતો, હું તો રેતીમાં બેઠી, તારી વાટે નજરું માંડી, દૂર ક્ષિતિજ લગ પેઠી.
નવું ને નવું છે સભામાં મહોરું, ખુદાની ય સામે દુવામાં મહોરું.
આપણે તો આપણી રીતે જ ગાતા મોજમાં, ભૂખ લાગે તો ફકીરી, ધૂળ ખાતા મોજમાં.
એક અક્ષર ઝળહળે, ને ઓરડે અજવાસ છે, મૌન ભીંતો ઓગળી, ને ઘર મહીં આકાશ છે;
ફાગણે ફૂટ્યો વગડ આ, ખાખરાનો રંગ છે, ઢોલ ઢમકે, ગામ ઝૂમે, વાહ! કેવો સંગ છે!
સોમવારે સવારે સાહેબને આઇડિયા આવ્યો.
ઘરે જે વહી, એ નદી સ્ત્રી હતી, બધો ભાર ઝીલે, ધરા સ્ત્રી હતી.
રોજ વાંચું છું હજી પણ દીકરાના કાગળો, આવતા’તા એક-બે, બસ વાયદાના કાગળો.
નયનમાં લાજ, ને હોઠે છુપાયો રાગ ઘૂંઘટમાં, બળે છે નવવધૂના ગાલ પર શી આગ ઘૂંઘટમાં!
આયખું ઘડિયાળમાં કાંટા બનીને દોડતું, ગોળ ફરતું, ગોળ ફરતું, તોય ક્યાં એ થાકતું?
ગીરના ડુંગર ઉપરની પ્રીતડી એ સાંભરે, ચાંદની પીતી નદીની રાતડી એ સાંભરે.
કીડીઓ ઈંડાં લઈ દોડે, ને મોરલો ટહુકા વેરે, વરસાદ હવે તો ઢૂંકડો, સાહેલી, આવ્યો ગામને ઘેરે.
બાપુજીની હથેળીમાં રેખાઓ ઓછી
ઉઘાડું આભ સામે છે, ઘણું છે જિગર પાંખોમાં, ચરણમાં ધૂળ છે તો શું, હવે છે શિખર પાંખોમાં.
ખરેખર ખજાના હતા એ દિવસ, ગલીના તરાના હતા એ દિવસ.
આભનાં પાનાં ઉપર લખશું અમે નવાં નવાં ગાનાં, ધરતીના ખોળે ઊગેલાં અમે પંખીડાં નાનાં.
હો સાધો! જે મન કદી ના ઝૂર્યું, એ તો કોરો ઘડો, જેમાં નીર કદી ના પૂર્યું.
સવારે છ ને પાંચની લોકલ, નવ ને દસનું પંચિંગ,
નાનકડો દીવો રે, મારો નાનકડો દીવો, અંધારાને કહેતો: ‘ભાઈ, થોડું તમે ખસીવો!’
ચૂંટણી આવી એટલે વરુએ
ખડક સમા આ હૈયામાં કોણે વાવ્યું બીજ? કૂંપળ ફૂટી, પાંદડું ફરક્યું, જાણે ઝબકી વીજ.
ઉંબરે પાડી પગલાંની રંગોળી, ને ઓરડે અજવાળું, દીકરી ગઈ સાસરે, તોયે ઘર લાગે નહીં કાળું.
રૂસણું છોડી સવારે માનિની માની જશે, ગાજશે, ઝબકારશે, ને દામિની માની જશે.
રાતભર જાગી, ન થાકી, હાથ ઝાલી સાંત્વના, દર્દ મારું ઝીલવાની કેટલી એ સાધના!
કેટલાં વર્ષો પછી તું આજ દીઠી, શું કહું? ‘કેમ છો?’ બોલ્યો, પછી બસ ચૂપ થઈ ઊભો રહું;
લાંબી લાંબી સફર હતી, ને સૂની સૂની બારી, તું બેઠી ને સફર બની ગઈ ફૂલે મ્હેકી ક્યારી!
ગાવું હો તો હૈયેથી ગાજે, હોઠેથી નહીં, ભાઈ, ઉછીના સૂરમાં ક્યાં કદી ઊગે કોઈ સચ્ચાઈ?
પ્રિય મૃત્યુ, તું આવે
આજ પણ દીવાલ બોલે બાપુજીના અક્ષરે, ને રડે છે આંખ આ તો દીકરીના અક્ષરે.
જૂના ઘરની ઓસરીના મોભમાં
તિજોરી છે ભરી, તોયે મને આ દામ ઓછું છે, ઘણું મોટું થયું છે નામ, તોયે નામ ઓછું છે.
પહેલો વરસાદ પડ્યો
અગિયારમા માળે બે ઓરડાનો ફ્લેટ.
જાગતો રાખે મને, ને લાલસા દોડાવતી, ઊંઘમાં પણ સ્વપ્ન થઈને એષણા દોડાવતી.
બધાને હસીને કહું છું: મજામાં, ભલે તૂટતો, પણ રહું છું મજામાં.
ફૉર્મમાં ખાનાં હતાં:
નદીને કાંઠે ચાલી છોરી, માથે બેડું ઝૂલે જો, પગલે પગલે રેતી બોલે, કાંઠે કરેણ ફૂલે જો.
માના કાંડે કદી ઘડિયાળ નહોતી.
છેલ્લી વાર મીટરગેજ ઊપડી.
ગુરુજીએ પાયો એક પ્યાલો, ઓગળી હુંની દીવાલ, હો સાધુ! એ રસ પીતાં છૂટી ગઈ મારી જનમ-જનમની જાળ, હો સાધુ!