આ ટેગ સાથે 1398 લેખ · પાનું ૨૮ / ૨૮
મોંઘો મળ્યો માનવ દેહ, મનવા, વેડફી ના નાખજે, ચોરાશીના ફેરા ફરીને આવ્યો, હવે તો જાગજે…
પનઘટથી હું પાછી વળી, ત્યાં ગામને ચોરે વાત, કે કોણે મારી ગાગરમાં ઝબકાવી ચાંદની રાત?
લીમડાના થડ પર કોતરેલું નામ હજીયે વંચાય, જેનું લખ્યું’તું, એ તો પરણી ગઈ પરગામ, હાય!
આપમેળે વહે તે પાણી, ભાઈ, આપમેળે ઊગે ઘાસ, તાણી બાંધ્યું ટકે નહીં, એનો ના કરજે વિશ્વાસ.
રાતે રે સપનામાં મેં તો ભર્યો ભર્યો મેળો દીઠો જો, ચકડોળે બેસીને ઊડ્યો મારો જીવ મીઠો જો.
ખાટલે બેઠાં બેઠાં ડોશી પૂછે ડોસાને: ‘યાદ છે ને? પહેલી વાર મેળામાં મેં ઓઢી’તી લાલ ચૂંદડી, યાદ છે ને?’
કૂણી કૂણી પગલી પાડે, ઘરમાં ફૂટ્યું ફૂલ રે, ધરતી પણ હળવેથી ઝીલે, જાણે માખણ-રૂ રે.
મોડું થયું, સાજન, મોડું થયું, તું આવ્યો ત્યારે આંગણું મારું સાવ રે સૂનું થયું.
આવજે તો આમ આવજે, વાલમ, ના આવજે ઠાઠમાઠ, ઘોડે નહીં, ગાડે નહીં, આવજે ખુલ્લે પગે વાટ.
હલેસાં મારું હળવે હળવે, હોડી મારી ચાલે રે, કોણ જાણે કયે કાંઠે જાશે, જાણે મારો વ્હાલો રે.
મૌલા, મારી જીભે આ કોણ આવીને બેઠું? નામ લઉં ત્યાં મીઠું લાગે, જાણે મધનું ટીપું હેઠું.
સાંજ ઢળે ને દરિયો ગાતો, હું તો રેતીમાં બેઠી, તારી વાટે નજરું માંડી, દૂર ક્ષિતિજ લગ પેઠી.
કીડીઓ ઈંડાં લઈ દોડે, ને મોરલો ટહુકા વેરે, વરસાદ હવે તો ઢૂંકડો, સાહેલી, આવ્યો ગામને ઘેરે.
આભનાં પાનાં ઉપર લખશું અમે નવાં નવાં ગાનાં, ધરતીના ખોળે ઊગેલાં અમે પંખીડાં નાનાં.
હો સાધો! જે મન કદી ના ઝૂર્યું, એ તો કોરો ઘડો, જેમાં નીર કદી ના પૂર્યું.
નાનકડો દીવો રે, મારો નાનકડો દીવો, અંધારાને કહેતો: ‘ભાઈ, થોડું તમે ખસીવો!’
ખડક સમા આ હૈયામાં કોણે વાવ્યું બીજ? કૂંપળ ફૂટી, પાંદડું ફરક્યું, જાણે ઝબકી વીજ.
ઉંબરે પાડી પગલાંની રંગોળી, ને ઓરડે અજવાળું, દીકરી ગઈ સાસરે, તોયે ઘર લાગે નહીં કાળું.
લાંબી લાંબી સફર હતી, ને સૂની સૂની બારી, તું બેઠી ને સફર બની ગઈ ફૂલે મ્હેકી ક્યારી!
ગાવું હો તો હૈયેથી ગાજે, હોઠેથી નહીં, ભાઈ, ઉછીના સૂરમાં ક્યાં કદી ઊગે કોઈ સચ્ચાઈ?
નદીને કાંઠે ચાલી છોરી, માથે બેડું ઝૂલે જો, પગલે પગલે રેતી બોલે, કાંઠે કરેણ ફૂલે જો.
ગુરુજીએ પાયો એક પ્યાલો, ઓગળી હુંની દીવાલ, હો સાધુ! એ રસ પીતાં છૂટી ગઈ મારી જનમ-જનમની જાળ, હો સાધુ!
ધાબે ચડ્યો વીરો મારો, હાથે લાલ પતંગ, ફિરકી ઝાલું હું તો બેની, ઊડે મારો ઉમંગ.
શ્યામ, હવે તો રૂબરૂ આવ, સપનાં, સંદેશા ને મૂરત — બસ, હવે ના ભરમાવ.
હું તો વેલ રે, ઊગી બાપુને આંગણે, ચડી સાસરિયાની વાડ, મૂળ રહ્યાં પિયરની માટીમાં, ફૂલનો ખીલ્યો પરગામે ઉઘાડ.
આજ મારે આંગણે રૂડી ઘડી રે આવી, સાધુ પધાર્યા, ને સાથે હરિની વાણી લાવી.
ના રે, ના, ઝાડ ક્યાં ઊભું છે? ઝાડ તો ધરતીનો ઊંચો હાથ, જે આભને ધીમે પૂછે છે!
મેહુલો મારો માડીજાયો વીર, આવે વરસે વરસ, બેની ઊભી ઉંબરે, લઈ સૂકા ખેતરની તરસ.
લાજ ઊડી ગઈ મારી, સૈયર, પાંખો પહેરી પંખી, એણે ઘૂંઘટ ઊંચો કીધો, ને મેં આંખો મીંચી ઢંકી.
કેડી બોલાવે રે મુંને, કેડી બોલાવે, ધૂળનો કાગળ લઈને મારાં પગલાં વાંચી લાવે.
સાજન, આપણી પ્રીત જાણે કાળી-ધોળી ફિલમ, રંગ વગરની રીલ ઉપર પણ લખતી ચાંદ-કલમ.
આ વરસાદ તો સરકારી બાબુ જેવો રે ભાઈ, ફાઈલ લઈને આવે મોડો, ને જાય વહેલો જઈ.
સાજન, તારું રુસણું પણ લાગે મીઠું ગોળ, મનાવવાના બહાને મળતો વ્હાલનો વધુ તોલ.
શિયાળાની સવારે ભાઈ, ગોદડું મારું સગું, દુનિયા આખી દોડી જાતી, હું તો એને વળગું.
એક છોકરાની સાઇકલની ઘંટડી રણકી ટન-ટન-ટન, ને બારીના પડદા પાછળ ઝણઝણ્યું કોઈનું મન.
ઉંબરે મેલ્યો દીવો હું તો, બેઉ બાજુ બળું, ઘરની અંદર હૂંફ પાથરું, બ્હાર જગતને મળું.
કાયા રંગ પતંગિયાનો, ઊડી જશે રે ભાઈ, રંગ ચડાવી લે હરિનામનો, જે ન ઊતરે કાંઈ.
રંગ ન નાખો, લોકો, મારે ચડ્યો શ્યામનો રંગ, કેસૂડો શું રંગે મુજને? રંગાયું અંગેઅંગ.
જૂની ડાયરીનાં પાનાં ફરફર ફરફર થાય, એક સુકાયેલું ગુલાબ, ને આખું વરસ વંચાય.
ગરબે ઘૂમે નવલી રાત, માડી તારો દીવડો ઝળકે, ચાચરના ચોકમાં ચૂંદડી લહેરે, ઝાંઝર ઝણકે.
બાર મહિના, બાર ઘડૂલા, ભરી ભરી ખાલી થાય, સાજન, તારી વાટમાં મારું વરસ વહી વહી જાય.
એક જ કાચો તાંતણો, વીરા, તોય એ કદી ન તૂટે, તારી કલાઈ પર બાંધું, ને મારું પિયર ન છૂટે.
રાતપાળીથી આવ્યો, થાક્યો, પોઢ્યો મારો સાયબો, ચકલીઓ, જરી ધીમું બોલો, ઊંઘે મારો સાયબો.
દુઃખ આવે તો આવવા દઈએ, આંગણ વાગે ઢોલ, હસતાં હસતાં ઝીલી લઈએ, જેવા એના બોલ.
હરિ, તારી કેડી સાંકડી, ને મારે ખભે ભાર, થોડું ઉતારું, થોડું રાખું, ક્યાં પહોંચું તારે દ્વાર?
નાવ હંકારી મેં તો તારે ભરોસે, નાથ, હલેસાં તૂટ્યાં, તોયે છોડ્યો ન તારો સાથ.
મારો દીકરો સરહદ પર ઊભો, ઠંડી હાડ ગાળે, હું અહીં ચૂલો સળગાવું, એ દેશને અજવાળે.
કંકુનાં પગલાં પાડીને દીકરી ચાલી સાસરે, ઉંબર ઊભો રોતો, ને આંગણ ના કંઈ ઉચ્ચારે.