કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૫ / ૧૦૯
પચાસ વરસ એણે સવારે
મારે ઝૂંપડીએ દીવો હરિ, મારે ઝૂંપડીએ દીવો, ભલે તેલ ખૂટે ને વાટ બળે, પણ ભરોસો મારો જીવો.
ચકીબેન ચાલ્યાં નિશાળે, લઈ દફતર ને પાટી, ચીં ચીં કરતાં બોલ્યાં: ‘મારે ભણવું, ના રમવું માટી!’
ન સોનું, ન ચાંદી, ન ઝાઝું ય નાણું, મળે ઝૂંપડીમાં ભજનનું ય ગાણું;
નથી ઘર કે નથી આંગણ, જવાની છે ફકીરીમાં, ખુદાની દસ્તખત જેવી નિશાની છે ફકીરીમાં.
કહે કોણ, શું છે પવનનો ધરમ? બધા પર વરસવું, ગગનનો ધરમ.
તું આ કાંઠે, હું પેલે કાંઠે, વચ્ચે વહે છે મૌન, રોજ વિચારું, પુલ બાંધવા પહેલો પથ્થર મૂકે કોણ?
કેસૂડે કેસૂડે ફાગણ ફોર્યો, વગડે લાગી લ્હાય, સાંવરિયા, તારી પિચકારીમાં મારું મન રંગાય.
હતા જે ગામમાં ભોળા, ગયા ક્યાં એ ભલા લોકો? નગરમાં સૌ મુખોટામાં, ન ઓળખતા સગા લોકો.
જિંદગીની દોડમાં સૌ જાતને ભૂલી ગયા, સૂર્ય જોયો, આવનારી રાતને ભૂલી ગયા.
માથે મટુકી, મહીડાં વેચવા હાલી મથુરાની વાટ, વાંસળી વાગી ને હું તો ભૂલી, ક્યાં છે મારું હાટ!
તું હસે ને ઘરમાં ઝળહળ, તું રિસાય તો સાંજ, ચાળીસ વરસે ય લાગે, જાણે પહેલું પાનેતર આજ.
આંગણાનો લીમડો આખા ઘરને કડવો લાગતો.
બા ભણી’તી ના કદી, તોયે હતી જ્ઞાની ઘણી, આંખમાં વાંચી જતી એ ભૂખ, પીડા, માગણી;
સાત સમંદર પાર સાયબો, ફોનમાં મારો ચાંદ, સ્ક્રીન ઉપર તો ચૂમી લઉં, પણ ક્યાં ભીડું રે બાથ?
ન ચાલ્યો રાજમાર્ગે હું, સ્વયંની મેં ઘડી કેડી, ઘણી ઠોકર ખમી ત્યારે, મને આખર જડી કેડી.
દાદા આખું ઘર ફેંદી વળ્યા —
સરકારી કચેરીમાં એક ફાઈલ
નયન આ સજળ થઈ ટપક્યા કરે છે, હૃદયમાં હજી તું ચમક્યા કરે છે.
આ જમાનામાં સહજ થઈ જીવવું અઘરું પડે, જે ગયું, તેને હસીને છોડવું અઘરું પડે.
નાપાસ થયો તો શું થયું, ભાઈ, નાપાસ થયો તો શું? પાસ થયેલા ઑફિસ જાશે, હું તો ઘરનો રાજા છું!
ધૂળેટી પછીની સવારે રસ્તા
પાંપણો પર એક ક્ષણ બસ રાતનું ઝાકળ હતું, મન કહે તું આવશે, એ વાતનું ઝાકળ હતું.
કોઈ આપો રે ઉછીનું મારું બાળપણ થોડું, હજી રમવું છે, હજી નથી એટલું મોડું.
એકતારો વાગે રે, મારા ઘટમાં એકતારો વાગે, ના કોઈ સૂર શીખ્યો, તોયે અનહદ નાદ જાગે.
રોજ જોઉં આયનો ને શોધતો હું કોણ છું, ભીડમાં સૌને મળીને પૂછતો હું કોણ છું.
ગયો આવવાનો, જવાનો સમય, દવા ક્યાં હવે? છે દુઆનો સમય.
દિવાલો, છત અને બારી, ચણેલું ઘર નથી હોતું, ઘણા ફોટા, ઘણાં ઝુમ્મર, સજેલું ઘર નથી હોતું.
વેકેશન પડ્યું ને હાલો રે મામાને ઘેર, ગાડું જોડ્યું, બળદ દોડ્યા, ધૂળ ઊડે ચોમેર.
ગામના ચોરે એક લાલ પેટી છે —
હૉસ્ટેલ જતી વખતે દીકરીએ
ભલે દૂર તું, પણ નજરમાં વસે છે, અમાસે ય ચાંદો ગગનમાં હસે છે;
શબ્દ આપોઆપ ગાશે, ગીત ભીતર હોય તો, આંખ પણ બોલી શકે, જો પ્રીત ભીતર હોય તો.
તરણેતરના મેળે હાલી, ઓઢી લીલી ચૂંદડી, ભરત ભરેલી છત્રી જોઈ, હૈયે ઊઠી ઊર્મિ ઊંડી.
ગયો તીરથે, એ નજરમાં હતો, ન મંઝિલ મહીં, એ સફરમાં હતો.
સોનાનું પિંજરું ને ચાંદીની વાટકી, ને લીલાં મરચાંનો થાળ, તોય પોપટ પૂછે છે રે, ક્યાં ગઈ મારી આંબાની ડાળ?
શબ્દ થાકી ગ્યા હવે, બસ મૌનનો આરામ દે, ઓ ગઝલ, મારા ખભે થોડો હવે વિશ્રામ દે;
મારી ભાષા ગુજરાતી રે, મારી માવડી જેવી મીઠી, પારણે જે હાલરડું ગાયું, એ ભાષામાં દુનિયા દીઠી.
બાની ગોદડી ઓઢું રે, મને ઠંડી ના લાગે, એના ટાંકે ટાંકે જાણે બા હજી ય જાગે.
રાત વીતી, ને સવારે આંગણે આ પાનખર, ખડખડે છે પાંદડાં ને બારણે આ પાનખર.
મોટાભાઈ આઠમું પાસ કરીને
ભૂખ દે તો, હે ખુદા, તું આશ થોડી આપજે, દર્દ દે તો રાતના પણ હાશ થોડી આપજે.
ન બોલ્યા, છતાં સૌ હવાઓ કહે છે, હતી તું અહીં, એ દિશાઓ કહે છે.
સરી ગઈ સહેલી, ખબર ના પડી, ઢળી ગઈ હવેલી, ખબર ના પડી.
જીત વેળા ના પધારે, હાર ત્યારે આવજે, ઉત્સવે ના, દુઃખનો જ્યાં ભાર, ત્યારે આવજે.
કાળું ટપકું કરું રે ગાલે, મારા લાલને નજર ના લાગે, રાઈ-મીઠું ઉતારું ચૂલે, ઊંઘમાં ભલે ને જાગે.
ટીવી પર સમાચાર હતા: ‘આપણે ચાંદ પર પહોંચી ગયા!’
હરિ વરસ્યા રે ઘનઘોર, મારા અંતરના આંગણિયે, ભીંજ્યો ભીંજ્યો રે મારો મોર, મારા હૈયાના ખૂણિયે.
ઘણું ખોયું, છતાં થોડું બચાવ્યું, એ ગનીમત છે, તિમિરમાં કોડિયું નાનું જગાવ્યું, એ ગનીમત છે.
પપ્પાની જૂની ફાઉન્ટન પેન