આ ટેગ સાથે 500 લેખ · પાનું ૯ / ૧૦
ઓ પવન, સ્હેજ ધીમે, હવા, ના ખખડ, બારણે ઝૂલતી ઓ લતા, ના ખખડ;
આયના તોડી, હવે હું જાળમાંથી બ્હાર છું, ભ્રમ તણી ભડકે બળેલી ઝાળમાંથી બ્હાર છું;
ના ગુફામાં, ના શિખર પર, આ જ માટીમાં રહીશ, ફૂલ ને પંખી બની હું, એક ડાળીમાં રહીશ;
એક કિસ્સો સાવ નાનો, પ્રેમનો, પણ ખાસ છે, એક દીવો, એક બારી, ને નજરમાં પ્યાસ છે;
પડો તો ફરીથી ખડા થઈ જવાનું, ભલે પાંખ તૂટે, ગગન આંબવાનું;
કાપશો થડ તોય એમાં કૂંપળો ફૂટી જશે, પથ્થરો મૂકો ભલે, ઝરણું ય ત્યાં છૂટી જશે;
દ્વાર મંદિરનાં ઉઘાડો, મન-કમાડો ખોલજો, આરતીની સાથ હળવે પ્રેમ પણ બે બોલજો;
રત્નની માળા તજી, ના હારમાં શ્રીરામ છે, વજ્ર જેવા દેહમાં બસ એક કોમળ નામ છે;
એક ખુરશી બારણે, ને એક ઝાંખી આશ છે, એક ચશ્માં તૂટલાં, ને આંસુનો ઇતિહાસ છે;
ન તણખો, ન દીવો, ન જ્વાળા કશે, તમારી નજરથી બળું છું બધે;
ઝાંઝરો તોડી હવે એ પાંખ ઓઢી નીકળી, આંસુઓ લૂછી, નયનમાં આગ આંજી નીકળી;
હસીને ઝીલવો પડશે, હૃદયનો ઘાવ છે આ તો, ન મલમો કામ આવે, ના દવાનો ભાવ છે આ તો;
ભરબપોરે ઑફિસે ખુરશી ઉપર સૌ ઊંઘતા, ફાઈલો પર ધૂળ જામી, મચ્છરો સૌ ઘૂમતા;
જરા વાત છોડી, ઘડી સાંભળી જો, ન બોલાય તે મૌનમાં ઓગળી જો;
રોજ તારા નામનો હું એક દીવો લઈ ફરું, ને વિરહની રાતભર તારાં સ્મરણ ભેગાં ભરું;
ધૂળ છું હું, પગ તળે મારી જગા નક્કી હશે, પણ પવનની પીઠ બેસી આભ લગ ઊડી જશે;
નથી સ્વપ્ન એકે, નથી કોઈ આશા, હતા રાતના ઓશિકે બસ નિસાસા;
હોઠ જે મલકે, હૃદય પણ ઝળહળે, એવું નથી, આંખ કોરી હોય, તો દિલ ના બળે, એવું નથી;
ચાંદ જેવી તું, કહું તો એ ઘટી ઓછો થશે, ફૂલ જેવી તું, કહું તો સાંજ પડતાં એ જશે;
પ્રેમ તો ખીલે ગમે ત્યાં, રણ મહીં, પથ્થર મહીં, એ ન પૂછે જાત, ભાષા, દેશ કે કુળ — કૈં નહીં;
સવાલો ઘણા છે, જવાબો નથી કંઈ, ગણિતમાં ય એના હિસાબો નથી કંઈ;
રોજ બે કપ ચા સવારે મેજ પર મૂકાય છે, એક દાદા પી જતા, ને એક ઠંડો થાય છે;
આયનો જોયા કરે, ને ગાલ પર લાલી ચડે, વાયરો પાલવ ઉડાડે, વાત વણબોલી અડે;
ફાઈલો ને ફોનમાં આખો દિવસ પણ જાય છે, ભીડમાં ખોવાઈ મારો સાદ પણ વેરાય છે;
બા બોલતી: ‘છે દેવનો’, હું તો હસી પડતો હતો, દેવો કદી દીઠા નથી, એવું સદા બકતો હતો;
હોત ના જો શબ્દઘેલો, તો મજાની હાટ હોત, નોટ ગણતો હોત, ને આરામ કાજે ખાટ હોત;
રોજે ઢળે, રોજે જતી, પણ સાંજ આજે ગઈ નહીં, ઝૂલે તમારા જઈ ચડી, ત્યાંથી પછી હાલી નહીં;
રોટલી થાળે ઠરી, ને દાળ પણ ઠંડી પડી, ચાર જણ ટેબલ ઉપર, ને ચારની આંખો જડી;
આકાશ છે માયાળુ, ને આ ઝૂંપડી પર ના પડે, તૂટ્યાં ભલે નળિયાં, છતાં એ ચાંદની થઈને અડે;
દશેરાએ ઘણા ઊંચા, દશાનન ચોકમાં બાળ્યા, જલેબી ફાફડા ખાધા, રિવાજો સૌ ખરા પાળ્યા;
તાંતણો સંબંધનો છે, ખેંચતાં તોડાય છે, ઢીલ દઈએ જો વધારે, દૂર ઊડી જાય છે;
વાંસળી જ્યાં સુણી, રાધિકા દોડતી, લાજ, ઘર, ગાગરો, સૌ સુધું છોડતી;
નથી સોનું, નથી ચાંદી, અમારે તો ફકીરી છે, ગઝલનો શેર એકે, ને જગતભરની અમીરી છે;
ઘણાં તીરથ, ઘણા પર્વત, ઘણા દરિયા ભમી આવ્યો, ઘણા દેવો, ઘણા પીરો, ઘણા સજદે નમી આવ્યો;
છું ઘણો સાચો, સદાચારી, ઘણો વિદ્વાન છું, દાનવીરોમાં પ્રથમ, ને ગામની હું શાન છું;
ન ટંકે કોઈએ ઘડિયો, ન રાજાએ મને છાપ્યો, સ્વયં સિક્કો, સ્વયં ભઠ્ઠી, અગન પરસેવની તાપ્યો;
મરણ આવે, ભલે આવે, મને શાનું ય ડરવાનું? હજી તો ગીત ગાવાનું, હજી તો ફૂલ ધરવાનું;
હજી આ બારણું ખુલ્લું, જરા ખુલ્લું રહેવા દો, હજી ઉંબર ઉપર દીવો સળગતો આ રહેવા દો;
આ જગત તો મંચ છે, ને સૌ અહીં કિરદાર છે, કોઈ રાજા, કોઈ જોકર, કોઈ ચોકીદાર છે;
પ્રેમ છે જો તો હવે ખુલ્લો જરા ઇકરાર કર, મૌનની દીવાલ તોડી, એક બસ ટહુકાર કર;
ગઝલ આવી હતી ઈરાનથી શાહી લિબાસોમાં, અહીં ઓઢી પટોળું, ને રમી ગરબે ઉજાસોમાં;
ડુંગરે ઊભો હતો હું, બાથમાં ભરતો પવન, ધૂળની ડમરી ઉડાડે, સૌ હતું જે, એ વજન;
જ્યાં થયો મોટો અહમ, ત્યાં ખોરડું નાનું થયું, ને ગયો પરદેશ, તો આ ગામડું નાનું થયું;
બારણે દુઃખે ટકોરા પાડતાં મધરાતમાં, દ્વાર ખોલ્યું, દીપ લઈ શ્રદ્ધા ઉભી'તી જાતમાં;
આપણી આ વારતાનો આદિ પણ ક્યાં, અંત ક્યાં? જે ઉકેલે ગાંઠ આ, એવો જગતમાં સંત ક્યાં?
મેઘ ગાજે ત્યાં કળા કરતો, ધરે નવરંગ એ, નાચતો આખા શરીરે, ઝૂમતું હર અંગ એ;
તું કહે તો હું બધું ભૂલી જવા તૈયાર છું, બાંકડો, વરસાદ, વચનો, ત્યાગવા ખુદ્દાર છું;
હે સમય! લખજે મને ઘરડો, દરિદ્રી, ને દુખી, તોય લખજે: જોઈ મુજને દોડતી આવી સખી;
આ વિહંગોની સભામાં કાગડો ઈશ્વર થયો, કાગવાણી રાષ્ટ્રભાષા, એ હુકમ સત્વર થયો;
છોકરાએ કાગળોની નાવ મૂકી નીકમાં, ‘જા, સમંદર પાર કર!’ — ને હાથ ના'તો બીકમાં;