કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૯ / ૧૦૯
મેં તો આંજણ આંજવું છોડ્યું રે, શામળિયા, તારો રંગ જ આંખ્યુંમાં ઊભરાય રે.
એ ય ભાઈબંધ, સાંભરે છે તને આપણી નિશાળ? આંબલીનાં કાતરા ને તૂટેલી પાટીની પાળ…
ડાળ ફળથી જો લચે તો ઝૂકતાં તું શીખવે, પાનખરમાં પાંદડાંને મૂકતાં તું શીખવે.
એના ડીપીમાં એ હસે છે —
હું નથી ઈશ્વર, છતાં હું સાવ પણ ખોટો નથી, એક માણસ છું, ઘણો નાનો, કશે મોટો નથી.
ધ્વજ ચડાવ્યો, ગીત ગાયું, ને બધા ઝૂમી ગયા, ભાષણો લાંબાં સુણી, શ્રોતા પછી ઊંઘી ગયા;
રસ્તો પહોળો કરવાનો હતો. સર્વે થયો,
પિતાની હતી એ ખુમારી નજરમાં, અને મા તણી ચૂપ, ભારી નજરમાં.
ઓસરીનો પેલો હીંચકો સાંભરે રે, માડી, તારો ખોળો ને ઝીણો કિચૂડ સાદ સાંભરે રે.
હતી બાળપણમાં સુહાની રમત, પ્રણયની પછી એક છાની રમત.
બાપુએ બાને કદી ‘પ્રેમ કરું છું’ નથી કહ્યું.
સૂર્ય ઊગે ને પછી તો સૌ ય ભાગે નગરમાં, રાત પડતાં ઊંઘ ક્યાં? સૌ રોજ જાગે નગરમાં.
રોજ આ સંસારમાં હરપળ હવા બદલાય છે, ને પલકમાં રાજવીની પણ દશા બદલાય છે.
એ રાતે આખું શહેર
એક જ ખાણમાંથી બે પથ્થર નીકળ્યા.
પૂછે છે તું: ‘કહે, હું કેવી લાગું?’ — શું કહું રે ગોરી, તું તો ભીની સીમે ઊગી પહેલી બાજરી કોરી!
આખો દિવસ આકાશની નિશાળે
આજ રેલીમાં હજારો લઈ દહાડી ભીડમાં, એ પધાર્યા, ને બધાએ ચીસ પાડી ભીડમાં.
ઘરમાં ચાર એલાર્મ છે — પપ્પાના મોબાઇલમાં,
તર્કના આ પિંજરે પંખી કદી ટહુકી શકે? ગણતરીના ગામમાં મન ક્યાંય પણ ઝૂકી શકે?
જે મળે એ ભેટ તારી, જે જશે એ પણ પ્રસાદ, માગવાની હોડ શી? ને શો ખુદા સાથે વિવાદ?
ચપટી મીઠું ઉપાડ્યું ને ધ્રૂજ્યું આખું રાજ રે, દાંડીને દરિયે ગાંધીએ વાળી દીધી લાજ રે.
બગીચાના ખૂણે એક બાંકડો.
નહીં શરત, સોગંદ કે કો હિસાબો, નજરથી જ મળતા અમોને જવાબો;
મારા દીકરાને અઠ્ઠાણું ટકા આવ્યા.
પત્તાંની બાજીમાં બાદશાહ, બેગમ, ગુલામ —
કૅરમના પાટિયા પર સ્ટ્રાઇકર
દેહ પર હીરા જડેલા, રેશમી સૌ સાજ છે, પણ હૃદયમાં તો ઉદાસીનું સતત ત્યાં રાજ છે.
અમે નાના હતા ને વાગતો ત્યાં ઢોલ મેળામાં, ભલે ખિસ્સાં હતાં ખાલી, હતા અણમોલ મેળામાં.
શોક કરવા જે પધાર્યા, એ પ્રચાર કરી ગયા, ઘા રુઝાતો’તો જરી, ત્યાં સૌ પ્રહાર કરી ગયા.
સવારે છ વાગે બગીચામાં
વાયરે મારી ઓઢણી ઊડી, જઈ બેઠી એની વાડ રે, હવે હું કેમ કરી જાઉં લેવા, ગામ આખું પાડે રાડ રે!
જાગો રે સૂરજદાદા, પૂરવની બારી ઉઘાડો, અંધારાની ગાંઠ છોડી, સોનાની સેર વધારો.
કાનો ગયો મથુરા, ને ગોકુળ મૂંગું થયું રે, વાંસળી વિનાનું આખું જીવતર સૂનું થયું રે.
ઓશિકું ભીનું થયું, ને રોજ છાનાં આંસુઓ, દીકરો પરદેશ ઊડ્યો, ત્યાં જ માનાં આંસુઓ.
આવો રે મેહુલા, મારે આંગણ, તરસી ધરતી પોકારે, ખેડૂની આંખ્યું ઊંચે મંડાણી, આભના ઓવારે.
દીકરો મારો થયો ત્યાં બાપ સમજાયો મને, જાત બાળી ને પછી એ તાપ સમજાયો મને.
તું જ મસ્જિદ, તું જ મંદિર, તું જ મારો રાહ છે, શ્વાસમાં તું, નામમાં તું, તું જ મારી ‘આહ’ છે;
એક દીવો મૂકજો રે, પડોશીના ઉંબરે, જ્યાં અંધારું બેઠું છે આ વરસે ઘરને ખૂણે.
તૂટેલા તારનો તંબૂરો મારો, ગાય નહીં તોય ગાજે રે, માળિયે સૂતો સૂતો એ તો દાદાનો સાદ સાજે રે.
ઉંબરે ઠેસ વાગી ને સાંભર્યું એનું નામ, સખી રે, પગની પાનીએ ઊગ્યું આખું ગામ.
શહેર બંધ થયું. રસ્તા ખાલી,
અલખ નિરંજન બોલે જોગી, ઝોળી ખાલી ખાલી રે, ખાલી ઝોળીમાં આખું બ્રહ્માંડ, એ તો મસ્ત મવાલી રે.
ફાગણ આવ્યો, રંગ ઊડ્યા, પણ હોળી મારી ખારી રે, મારો સાયબો સરહદ પર, ને સૂની મારી અટારી રે.
રેતીનો મહેલ મેં બાંધ્યો સખી, દરિયાને કાંઠે, મોજું આવ્યું ને લઈ ગયું, રહી ગયાં છીપ ને કાંઠે.
વાયરા સામે ભલે, દીવા તણી આ ટેક છે, ગામ આખું એક પલ્લે, ને અહીં બસ એક છે.
ભીંત પર તારીખિયે આજે ગયો કાળો દિવસ, ફાડતાં, બીજા જ પાને એક રૂપાળો દિવસ!
ચૅનલો પર સાંજ પડતાં ચીસ ને ઘોંઘાટ છે, પાંચ ડબ્બામાં ભરેલા પાંચ, માછી-હાટ છે.
ડુંગરે ડુંગરે દીવડા બળે ને પાવાગઢ ઝળહળે, માડી, તારાં પગથિયાં ચડતાં થાક્યા પગ પણ ગરબે વળે.
ડ્રોઇંગરૂમના ખૂણે કાચનું માછલીઘર.