આ ટેગ સાથે 500 લેખ · પાનું ૪ / ૧૦
આપણો સંબંધ છે, એને કશું ના નામ દે, નામ દેશે તો જગત પણ એક એનો દામ દે;
ઘાવ દઈ દઈ પથ્થરે, મેં દેવ ઘડ્યો ટાંકણે, સ્થાપના થઈ, ધૂપ-દીવા, ઘંટ વાગ્યા આંગણે;
દોસ્ત લઈ જાતો ઉછીનું, ને ન આપે તે ફરી, વ્યાજમાં આપે મને એ ગાળ, હેતે નીતરી;
જે વ્યથા કોઈ ન સમજ્યું, એ જ મારી વાત છે, ચાંદ પણ જાગે નહીં એવી અમારી રાત છે;
ઝરે મેઘ ઝરમર, ઝરે હેત હેલી, ધરા ખેતરે ખેતરે આજ ઘેલી;
હતી બે જણામાં ફકત એક પ્યાલી, કદી ના રહી એ દિલોથી ય ખાલી;
પથ્થરોને ચીરતી, ગાતી, વહે છે નર્મદા, ખેતરે, ગામે, તરસમાં, છે અમારી સંપદા;
રેશમી ભગવાં પહેરી, હાથમાં માળા ધરી, ને ધરમની હાટડીમાં, લાખ પેટી સંઘરી;
દિવસભર હસું છું બધાંની જ વાતે, ન જાણે કશું કોઈ, શું થાય રાતે;
તૂટેલ ભીંતે પીપળો ઊગે, બધું સંભવ અહીં, ટીપાં પડે સો સાલ, પથ્થર કોતરે, સંભવ અહીં;
ગામ આખું ગણગણે છે આપણી બે વાતને, કોણ ઝૂક્યું, કોણ રૂઠ્યું, કોણ ભૂલ્યું જાતને;
જે સમજવા દોડતો’તો, એ હવે સમજાય છે, ઠેસ જે વાગી હતી, એ ઠેસ પણ પરખાય છે;
કાલ સૂરજ ઊગશે કે, એ ખબર કોને અહીં? શ્વાસ જે લીધો, ફરી પાછો મળે, નક્કી નહીં;
ઝાડ પાસે છાંય માગી, એ તરત ઝૂકી ગયું, મેં નદીને જળ જ માગ્યું, ખોબલે મૂકી ગયું;
ન રંગે, ન રેખે, ન પીંછે ઝિલાતો, હસે, તોય ભીતર નિસાસે છવાતો;
ચાંદની, પૂનમ, અગાસી ને ગુલાબી રાતમાં, હાથ મારો, તું ય પાસે, સૌ હતું સંગાથમાં;
નયનમાં ભરાયું, ન ખરતું હતું, ગળામાં જ ડૂમો, ન સરતું હતું;
ખરે એ પાન જાતે, ડાળને વાગે નહીં ઝાઝું, વિદાયે જે હસે, એનું રહે સન્માન પણ તાજું;
ના કહું કે માર્ગમાં કાંટા ન હો, ઠોકર ન હો, ના કહું કે જિંદગીમાં કોઈ પણ ખંજર ન હો;
ન તોલાતી કદી કાંટે, ન આવે માપમાં ક્યારે, છતાં એ લાગણી ડૂબે, ઉગારે, ને વળી તારે;
બધા બૉસ ઘરમાં ધુએ છે તપેલાં, અને ‘ઝૂમ’ પર સૌ હજી ઊંઘ-ઘેલાં;
એક અફવા આ તરફ, ને એક અથવા ત્યાં તરફ, એક શમણું આ તરફ, ને એક ભ્રમણા ત્યાં તરફ;
પથ્થરોમાં પણ ઝરણને માર્ગ જડશે તો જરૂર, ઝાંઝવાંને પાર કરશે નાવડી પણ, દૂર દૂર;
એક દિનની જિંદગી પણ ફૂલ પૂરી જી ગયું, રંગ દીધા, મ્હેક દીધી, ઝાકળો સૌ પી ગયું;
નિયમ તોડવામાં અમે શૂર વીરા, જરા હૉર્ન વાગે, અમે તો અધીરા;
જે ગયું તે જળ હતું, પાછું વળે ના કોઈ દી, કાંઠડે રડતો રહે, તો યે ભરાશે ના નદી;
કદી જાણે-અજાણે મેં હૃદય તારું દુભાવ્યું હો, ગુમાનેથી, ઉતાવળથી, કશું કડવું સુણાવ્યું હો;
હું ભ્રમર થઈ ઘૂમતો આખો દિવસ બસ બાગમાં, હર કળી સાથે ગણગણું છું નવા કો' રાગમાં;
અમારી વચાળે હતો સિંધુ ખારો, ન હોડી, ન નાવિક, ન દેખાય આરો;
કુટિર સંતની સાવ નીચી, નમેલી, ન તાળું, ન ચોકી, ઉઘાડી હવેલી;
કાદવે ઊગ્યું કમળ, પણ ડાઘ ક્યાં એને અડે? જળ મહીં જીવે છતાં ભીનાશ ક્યાં એને નડે?
તને શ્વાસમાં સાચવું છું સદા, તમારી સુગંધે થયો હું ફિદા;
મેં તને શોધ્યો શિખર પર, તીર્થમાં ને ઉપવને, તું હતો મારી જ અંદર, રોજ હું ભૂલ્યો તને;
ડેમના પાણી તળે ડૂબી ગયું આખું ય ગામ, પત્ર લઈ ઊભો ટપાલી, ક્યાં હવે એ ઠામ-નામ?
લોક બોલ્યા: ‘સાવ ગાંડો, ઝાડ સાથે બોલતો, પાન સાથે એ હસે, ને વાદળે જઈ ડોલતો.’
વાડ-વાડે, ભીંત-ભીંતે વેરનાં છે તાપણાં, તોય ઠરતાં જાય છે સંબંધનાં સૌ બારણાં.
કેડ પર બાળક, શિરે બેડાં, ઉરે આખો સમાજ, તોય સૌ ‘અબળા’ કહે છે, શી હશે આ લોક-લાજ?
ફાગણે મૂક્યો ખજાનો રંગનો ને ગંધનો, દેહ કેસૂડો થયો, ને હાર તૂટ્યો બંધનો;
અમે એકાંત લઈ ચાલ્યા, ગયા'તા ટોચ પર્વતની, થયું, ત્યાં તો મળે ઈશ્વર, મળે પળ એક સંગતની;
હાથની રેખા વિધાતાએ લખી'તી વાંકડી, મેં પસીનાથી ઉગાડી એ જ રેખે પાંખડી;
પતંગાને ખબર તો છે, બળી જાશે શમા પાસે, છતાં ઊડે, ભલે મરવું પડે, એ પ્રેમની આશે;
હતી દોડ, હું ને સખા એક મારો, લથડ્યો વચાળે, ઉપાડ્યો દુલારો;
હતા ઘાવ ઊંડા સમંદર સમા, છતાં આંખમાં એક ટીપું ક્ષમા;
દેવદારોની હવામાં શ્વાસ ભરતો હું ફરું, ગીત ગાતા એક ઝરણા સાથ થોડું નીતરું;
ટ્રેનમાંથી ખેતરો ને ગામ સૌ દોડી ગયાં, કેટલાં સ્ટેશન, ઝરણ ને ઝાડ પણ છોડી ગયાં;
ભ્રષ્ટતા સામે લડે છે, રોજ ભાષણ થાય છે, ને પ્રજા ભૂખી રહી, તાળી બજાવી જાય છે;
સ્મરણની ગલીમાં હજી એક ઘર છે, ઝરૂખે ઢળેલી અધૂરી નજર છે;
હું સમયના હાથમાં અટકી ગયેલો શ્વાસ છું, રણ વચે ઊભા મુસાફરની જ સાચી પ્યાસ છું;
બા શિયાળે ગૂંથતી’તી ઊનનું સ્વેટર કદી, હાથના ટાંકે વહેતી હૂંફની જાણે નદી;
પ્રેમમાં ક્યાં કોઈ પ્રશ્નોના કદી ઉત્તર મળે, આંખ મળતાં વાત પૂરી, મૌનમાં અક્ષર મળે;