આ ટેગ સાથે 306 લેખ · પાનું ૭ / ૭
કોઈપણ વિચાર કે વ્યવસ્થાને જોતાંવેંત તેના પર એક અગાઉથી નક્કી કરેલું માળખું ઠોકી બેસાડવું—આ આપણી જૂની બીમારી છે. અંગ્રેજીમાં આ શબ્દ કોઈ પ્રખ્યાત મનોવિજ્ઞાની કે પુસ્તકમાંથી સીધો નથી આવ્યો.
કોઈપણ નવી કુશળતા શીખવી હોય ત્યારે ઉત્સાહ ઘણો હોય છે, પણ પદ્ધતિ હોતી નથી. આ શબ્દ કોઈ માન્યતાપ્રાપ્ત મનોવૈજ્ઞાનિક પુસ્તકમાંથી આવ્યો નથી.
શાળાના ક્લાસરૂમથી લઈને કોર્પોરેટ બોર્ડરૂમ સુધી એક વાક્ય અવારનવાર ફેંકાય છે: કોઈ પણ સવાલ મૂર્ખ નથી હોતો. આ સફેદ જૂઠ છે. વાસ્તવિક દુનિયામાં લોકો સવાલ સાંભળીને તમારી બુદ્ધિનું માપ કાઢી લે છે. પરિણામે માણસ સાચો સવાલ પૂછતાં ડરી જાય છે.
કોઈપણ ક્ષેત્ર પકડો. પુસ્તકો, ફિલ્મો, પેઇન્ટિંગ્સ, શેરબજારની ટીપ્સ કે કંપનીઓની પ્રોડક્ટ્સ. તેમાંનું નેવું ટકા કામ સાવ કચરો હોય છે. આ કોઈ નિરાશાવાદી બળાપો નથી, વાસ્તવિકતા છે. મોટાભાગની વસ્તુઓ અત્યંત સાધારણ, નબળી કે ઉપયોગ વગરની હોય છે.
મોટા કામ જોઈને માણસ ગભરાઈ જાય છે. આ મનની જૂની નબળાઈ છે. જ્યારે કોઈ જટિલ સમસ્યા સામે આવે, ત્યારે આખો પહાડ એકસાથે ચડવાને બદલે તેને નાના ટુકડામાં વહેંચવો પડે. માત્ર વહેંચવાથી કામ પતતું નથી.
સિસ્ટમમાં જ્યારે કોઈ એક પાયાની વસ્તુની જગ્યાએ તેની પેટા-વસ્તુ મૂકવામાં આવે, ત્યારે મૂળ વ્યવસ્થા તૂટવી ન જોઈએ. કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાનમાં બાર્બરા લિસ્કોવે ૧૯૮૭માં આ વિચાર આપ્યો હતો.