સ્ટડી મેથડ

કોઈપણ નવી કુશળતા શીખવી હોય ત્યારે ઉત્સાહ ઘણો હોય છે, પણ પદ્ધતિ હોતી નથી. આ શબ્દ કોઈ માન્યતાપ્રાપ્ત મનોવૈજ્ઞાનિક પુસ્તકમાંથી આવ્યો નથી. સમકાલીન સેલ્ફ-હેલ્પ સાહિત્યમાં આવા ટૂંકા નામો વારંવાર ઉપજાવી કાઢવામાં આવે છે, જેનો કોઈ એક જાણીતો સ્થાપક નથી. પણ તેનો પાયાનો વિચાર વ્યવહારુ છે: માત્ર પુસ્તકીય અભ્યાસ નહીં, પણ ક્રમિક રીતે જાતને ઘસીને કૌશલ્ય પાકું કરવાની આખી પ્રક્રિયા.

મોટાભાગના લોકો શીખવાનો અર્થ માત્ર ગોખણપટ્ટી કે ઉપરછલ્લું વાંચન સમજે છે. ખરી શીખવાની પદ્ધતિ તબક્કાવાર ચાલે છે. પહેલાં પાયાની વિગતો જાણવી, પછી તેને તોડીને નાના હિસ્સાઓમાં સમજવી, ત્યારબાદ તેનો વારંવાર જાતે પ્રયોગ કરવો અને છેલ્લે પોતાની ભૂલો સુધારીને પરિણામ તપાસવું. આ એક સતત ચાલતી કવાયત છે. જો પ્રક્રિયા વચ્ચેથી તૂટી જાય તો આવડત ક્યારેય લોહીમાં ભળતી નથી.

આ વાત સમજવી હોય તો હરિયાણાના કોઈ અખાડામાં જઈને કુસ્તીબાજને જોવો પડે. ઓલિમ્પિકમાં જઈને મેડલ જીતવો એ માત્ર કસરત કરવાનો મામલો નથી. પહેલવાન પહેલાં હરીફના દાવપેચ જુએ છે. પછી એ દાવને પોતાના શરીરના વજન અને લય સાથે ઢાળવાનો અભ્યાસ કરે છે. કલાકો સુધી એક જ દાવ માટીમાં અજમાવે છે, થાકે છે અને પોતાની નબળાઈ પકડે છે. માત્ર મેદાનમાં ઉતરી જવાથી ઓલિમ્પિક પોડિયમ સુધી નથી જવાતું; તેના માટે આખી પ્રક્રિયાને કડક શિસ્તથી ફોલો કરવી પડે છે.

આપણે ત્યાં સમસ્યા એ છે કે લોકો તૈયારી વગર સીધા પરિણામની અપેક્ષા રાખે છે. કોઈ પણ ક્ષેત્ર હોય—રમતગમત હોય કે ઓફિસનું કામ—પદ્ધતિ વગરનો પરિશ્રમ માત્ર થાક આપે છે. શીખવાની સાચી રીત એ છે કે તમે દરેક પગથિયાં પર તમારી જાતનું પરીક્ષણ કરો. જ્યાં સુધી પોતાની ભૂલો પર કામ ન થાય, ત્યાં સુધી કરેલી મહેનત કચરા જેવી છે.

પરિણામ માત્ર પરસેવો વહાવવાથી નથી મળતું; સાચી પદ્ધતિ વગરનો પરસેવો માત્ર ગંદકી ઊભી કરે છે.