પ્લાન એ પ્લસ ભ્રમ

મૂળ યોજના નિષ્ફળ જાય ત્યારે માણસ શું કરે? બુદ્ધિશાળી માણસ વિકલ્પ શોધે, જેને આપણે 'પ્લાન બી' કહીએ છીએ. પણ એક ખાસ પ્રકારની જીદ્દી માનસિકતા છે, જે વિકલ્પ સ્વીકારવા તૈયાર જ નથી હોતી. એ મૂળ નિષ્ફળ ગયેલા પ્લાનને જ વધુ આક્રમક રીતે, વધુ તાકાત લગાવીને દોહરાવે છે. આ વલણ એટલે 'પ્લાન એ પ્લસ'. આ કોઈ પુસ્તકનો સિદ્ધાંત નથી, પણ માનવ મૂર્ખાઈનું રોજેરોજ દેખાતું રૂપ છે. આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ ખબર નથી. પણ આ નકામી જીદનો વિચાર જૂનો છે.

જ્યારે પરિણામ ધાર્યા મુજબ ન આવે ત્યારે માણસે દિશા બદલવાની હોય. પણ અહંકાર આડે આવે છે. અહંકાર સ્વીકારી શકતો નથી કે મૂળ વિચારમાં જ ખામી હતી. એટલે માણસ માને છે કે વિચાર તો બરાબર હતો, માત્ર મહેનત ઓછી પડી. એટલે એ એ જ રસ્તે બમણી ગતિથી દોડે છે. ખાડામાં પડેલી ગાડીને બહાર કાઢવા માટે રિવર્સ ગિયર પાડવાને બદલે એ એક્સિલેટર વધુ જોરથી દબાવે છે. પરિણામે ગાડી ખાડામાં વધુ ઊંડી ખૂંપે છે.

આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ આપણા ટીવી ન્યૂઝ રૂમ અને સોશિયલ મીડિયા પર રોજ રાત્રે જોવા મળે છે. કોઈ પ્રાઈમ-ટાઇમ એન્કર પોતાની ચેનલ પર એક સનસનાટીભર્યો નકલી દાવો રજૂ કરે. થોડી વારમાં ફેક્ટ-ચેક સામે આવે અને દાવો જૂઠો સાબિત થાય. સામાન્ય સમજ એવી હોય કે ભૂલ સ્વીકારીને માફી માંગવી જોઈએ. પણ એન્કર એવું નથી કરતો. એ પ્લાન બી તરફ નથી જતો. એ 'પ્લાન એ પ્લસ' અપનાવે છે. એ બીજા દિવસે રાત્રે એ જ ખોટા મુદ્દા પર વધુ મોટેથી ચીસો પાડે છે. વધુ ગાળાગાળી કરે છે અને વોટ્સએપ પર વધુ આક્રમક ક્લિપ્સ વહેતી મૂકે છે.

ખોટો નિર્ણય સુધારવાનો રસ્તો એ નથી કે તમે તેને બમણા ઉત્સાહથી વળગી રહો. પથ્થર સાથે માથું અથડાય ત્યારે દિવાલ તૂટતી નથી, માથું ફૂટે છે. પણ લોકો માને છે કે જોરથી ભટકાઈશું તો કદાચ ચમત્કાર થશે. આ આત્મહત્યા જેવો આત્મવિશ્વાસ છે.

ખોટા રસ્તે વધુ ઝડપથી દોડવાથી સાચું સરનામું જલ્દી નથી મળતું.