મમતા બેનર્જી

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

**English Title:** *Mamata, Your Murmura Spilled in the Bengal Square*
**ગુજરાતી શીર્ષક:** *"મમતા તારા મમરા વેરાયા બંગાળના ચોકમાં"*

---

બંગાળ એક અજીબ રાજ્ય છે. અહીં લોકો સવારે રવીન્દ્રનાથ વાંચે, બપોરે માછલી ખાય, અને સાંજે રાજકારણ પર એવી ચર્ચા કરે જાણે પોતે જ ચૂંટણી લડતા હોય. અને આ બંગાળમાં, પંદર વર્ષ સુધી એક સફેદ સાડી, હવાઈ ચપ્પલ, અને ખભા પર લટકતી થેલીવાળી સ્ત્રી રાજ કરતી હતી — મમતા બેનરજી. 'દીદી.' જે દીદી હવે ૪થી મે, ૨૦૨૬ના રોજ ઇતિહાસનાં પાનામાં એક ઉદાસ પ્રકરણ બની ગયાં છે.

કહેવાય છે ને — ઘમંડ રાજાઓને નથી છોડતો, અને દીદી તો રાજાથી ઓછાં હતાં જ ક્યાં? ભવાનીપુરથી પોતે જ હારી ગયાં. શુવેન્દુ અધિકારી, જે કાલ સુધી એમના પગ પાસે બેસતો હતો, એ જ આજે એમની ખુરશી ઉઠાવી ગયો. આને ભારતીય રાજકારણ કહેવાય — જ્યાં ચેલો ગુરુને જ ઘરની બહાર કાઢી મૂકે, અને ગુરુ બારી પાસે બેસીને કહે, "મેં તો એને ઘર બતાવ્યું હતું, ચાવી નહોતી આપી!"

મમતાજીની વાર્તા સામાન્ય નથી. ૧૯૫૫માં કોલકાતામાં જન્મેલાં, પિતા સ્વાતંત્ર્યસેનાની, માતા ગૃહિણી. પિતા ૧૭ વર્ષની ઉંમરે ગુમાવ્યા — સારવારના અભાવે. ગરીબી જોઈ, અપમાન જોયું, અને જોયું કે જે કહેવાય તે કરવું જ પડે એવો કોઈ નિયમ આ દેશમાં નથી. ભણ્યાં — BA, MA (ઇસ્લામિક હિસ્ટ્રી, હા!), B.Ed, LLB. કોંગ્રેસમાં જોડાયાં, ૧૯૮૪માં યાદવપુરથી દિગ્ગજ સોમનાથ ચેટરજીને હરાવ્યા — ભારતના સૌથી યુવા સાંસદોમાંના એક. પછી રેલવે મંત્રી, કોલસા મંત્રી, અને ૧૯૯૮માં કોંગ્રેસ છોડીને પોતાનો પક્ષ બનાવ્યો — તૃણમૂલ કોંગ્રેસ. ઘાસનું ફૂલ. અને એ ઘાસનું ફૂલ ૩૪ વર્ષની સામ્યવાદી જડ ઉખાડીને ૨૦૧૧માં બંગાળમાં ખીલ્યું. પહેલાં મહિલા મુખ્યમંત્રી. ૨૦૧૬માં ફરી. ૨૦૨૧માં ફરી.

પણ ભાઈ, ત્રણ વખત જીતનાર પણ ચોથી વખત હારે. કારણ? કારણો અનેક છે, અને દરેક કારણમાં એક 'મમતા' છુપાયેલી છે.

પહેલું કારણ — સ્વમાનનો અતિરેક. દીદી પોતાને જ પક્ષ સમજતાં હતાં. "મને વોટ આપો" — ૨૦૧૬માં ચાલ્યું, ૨૦૨૧માં ચાલ્યું. ૨૦૨૬માં લોકોએ કહ્યું, "દીદી, તમે તો ઠીક છો, પણ તમારા આસપાસના 'ભાઈઓ' નું શું?" એ 'કટ મની' નામની વસ્તુ — જે દરેક પંચાયત, દરેક યોજના, દરેક રેશન દુકાનમાં ઘૂસી ગઈ હતી. ગરીબ માણસને ૧૦૦ રૂપિયાની યોજનામાંથી ૬૦ મળે, ૪૦ 'દાદા'ને જાય. દીદી કહેતાં, "મને ખબર નહોતી." પણ બંગાળી પ્રજા ભલે માછલી ખાય, મૂરખ નથી. એને ખબર પડી ગઈ કે જે દીદી પોતાને 'સાદગીની મૂર્તિ' કહે છે, એમની છત્રછાયામાં મહેલો ઊભા થઈ રહ્યા છે.

બીજું કારણ — મુસ્લિમ તુષ્ટિકરણનો આરોપ. ઈમામ ભથ્થું શરૂ કર્યું — મહિને ૨,૫૦૦ રૂપિયા હજારો ઈમામોને. કલકત્તા હાઈકોર્ટે કહ્યું, "આ ગેરબંધારણીય છે." દીદી અટક્યાં નહીં. હિન્દુ બહુમતી જોતી રહી. જ્યારે દુર્ગા પૂજાના વિસર્જનની તારીખ મોહરમ માટે બદલવામાં આવી, ત્યારે જ ભાજપે પોતાનો રથ બંગાળ તરફ વાળ્યો. અને રથ એક વાર ચાલે, તો અટકતો નથી — ખાસ કરીને જ્યારે અમિત શાહ સ્ટિયરિંગ પર હોય.

ત્રીજું કારણ — આર.જી.કર. ૨૦૨૪ની એ ઘટના, જ્યારે કોલકાતાની સરકારી મેડિકલ કોલેજમાં એક યુવા ડોક્ટરનો બળાત્કાર અને હત્યા થઈ. દીદી, જે પોતે મહિલા છે, જે પોતાને 'મા-માટી-માનુષ'ની પ્રતિનિધિ કહે છે, એમણે પ્રિન્સિપાલને બચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. પાર્ક સ્ટ્રીટ બળાત્કાર કેસમાં પણ એ જ વાર્તા હતી — "સજાનો ઘટના" એટલે કે "બનાવટી વાર્તા." દીદી, બંગાળની દીકરીઓ બનાવટી નથી હોતી. એમની પીડા સાચી હોય છે. અને એ પીડા મતપત્રમાં ફેરવાઈ.

પણ સૌથી વિચિત્ર વાત આ છે — TMC આ ચૂંટણીમાં સંગઠનની દૃષ્ટિએ ભાજપ કરતાં વધુ મજબૂત હતી. ભાજપે ૩૦ ટકાથી વધુ બૂથ પર પોતાના એજન્ટો જ નહોતા મૂક્યા, અને છતાં જીત્યો. કારણ? જ્યારે જનતા નક્કી કરી લે કે "બસ, હવે બદલાવ જોઈએ," ત્યારે કોઈ બૂથ એજન્ટ, કોઈ સંગઠન, કોઈ "ખેલા હોબે" નારો કામ આવતો નથી. જનતા ખેલે છે — અને ખેલાડીઓ સ્ટેડિયમમાંથી બહાર નીકળી જાય છે.

દીદીની એક વિશેષતા હતી — એ પોતાને પાર્ટીથી અલગ રાખતાં. "પાર્ટી ભ્રષ્ટ હશે, હું નહીં." પંદર વર્ષ સુધી આ બચાવ ચાલ્યો. પણ સત્ય એ છે કે જે ઘરમાં તમે રાજ કરો, એ ઘરની દીવાલો પણ તમારી જ છે. છત પણ તમારી છે. અને જો છત ટપકતી હોય, તો માલિક જ જવાબદાર છે — ભાડૂત નહીં.

મમતા બેનરજી હાર્યાં, પણ ઇતિહાસમાં હાર્યાં નથી. એ પહેલી મહિલા હતી જેણે કોમ્યુનિસ્ટોના ૩૪ વર્ષનાં શાસનને ઉખાડ્યું. એ પહેલી મહિલા હતી જે ભારતની રેલ મંત્રી બની. એ પહેલી મહિલા હતી જે મુખ્યમંત્રી રહીને સુપ્રીમ કોર્ટમાં વકીલ તરીકે દલીલ કરી. એક પ્રચંડ વ્યક્તિત્વ, એક અદમ્ય સ્ત્રી. પણ રાજકારણમાં 'એક વખત હતો' — એ સૌથી ક્રૂર શબ્દસમૂહ છે.

મમરા વેરાય તો વીણી શકાય, પણ વેરાયેલા મમરા જે ચોકમાં બધાએ જોયા હોય, એ ફરી થેલીમાં મૂકતા શરમ આવે. દીદીને હવે એ જ કરવાનું છે — શરમ સાથે, ધીરજ સાથે, અને કદાચ થોડા ઓછા ઘમંડ સાથે.

બંગાળ રાહ જુએ છે. પણ બંગાળ ભૂલતું પણ નથી.

---

### 🔍 Real but Weird Facts

- **મમતાજીએ ૧૯૮૪માં પોતાના નામ આગળ 'ડૉ.' લગાવ્યું હતું** — પણ જે યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી મળી હતી (University of East Georgia), એ યુનિવર્સિટી અસ્તિત્વમાં જ નથી. પછી 'ડૉ.' હટાવી દીધું. રાજકારણમાં ડિગ્રી પણ બનાવટી નીકળે, એ બંગાળમાં જ શક્ય છે.
- **મમતાજીનાં એક પેઇન્ટિંગની કિંમત ૧.૮ કરોડ રૂપિયા** — ખરીદનાર? સુદીપ્તો સેન, શારદા ચિટ ફંડ કૌભાંડનો મુખ્ય આરોપી. કલા અને કૌભાંડ — બંને એક જ ફ્રેમમાં.
- **૨૦૨૧માં દીદી પોતાની જ બેઠક નંદીગ્રામથી હાર્યાં હતાં**, છતાં મુખ્યમંત્રી બન્યાં. ૨૦૨૬માં ફરી પોતાની બેઠક ભવાનીપુરથી હાર્યાં — પણ આ વખતે મુખ્યમંત્રીની ખુરશી પણ ગઈ. ઇતિહાસ પુનરાવર્તન કરે છે, પણ દરેક વખતે થોડું વધુ કડવું.

---

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

*If you like it, please share it.*

#MamataBanerjee #BengalElection2026 #IndianPolitics #DidiEra
#મમતાબેનરજી #બંગાળચૂંટણી #ભારતીયરાજકારણ #દીદીનુંપતન