છૂટા શેર ૧૮૧૬–૧૮૬૫

૧૮૧૬.
હતી ઝૂંપડી, ને હતી મા સદા,
ગરીબી ય લાગી અમીરી બધી.

૧૮૧૭.
પિતા મૌન રાખી સહી ગ્યા બધું,
હવે એ જ મૌને રડું હું સદા.

૧૮૧૮.
સજી દીકરી જ્યાં વિદાયે ચડી,
ઘરે બાપની આંખ ભીની બની.

૧૮૧૯.
હતો ગામમાં એક વડલો ઘનો,
તળે ગામ આખું ઉછરતું હતું.

૧૮૨૦.
વિદેશે ઘણું ધન, ઘણી સાહ્યબી,
ન માટી, ન મા, ના વતનની હવા.

૧૮૨૧.
ઘડી હાથમાં, પણ સમય ના મળે,
બધા દોડતા, પણ મુકામે નહીં.

૧૮૨૨.
મરણ દ્વાર છે, ભય ન રાખો જરા,
પછી ઘર નવું, ને નવો ઓરડો.

૧૮૨૩.
તને શોધવા ગોપ-ગોપી ફરે,
અને તું છુપાયો હૃદય ભીતરે.

૧૮૨૪.
ગયો તું, રહી રાધિકા વ્રજ મહીં,
નદી પણ વહે છે તને શોધતી.

૧૮૨૫.
પરાગે હવા પર ગઝલ છે લખી,
હવે વાંચશે કોણ? ભમરા, કળી.

૧૮૨૬.
તને જોઈ ધબકાર ચૂક્યો હતો,
હજી એ ક્ષણે શ્વાસ અટકી પડે.

૧૮૨૭.
તમે દૂર છો, તો ય પાસે જ છો,
નયન બંધ કરતાં જ દેખાય તું.

૧૮૨૮.
વચન લઈ ફરે છે બધા પક્ષ પણ,
ગરીબી હજી ત્યાં જ બેઠી રહી.

૧૮૨૯.
હતા સામસામે, છતાં ચૅટ પર,
લખે ‘હાર્ટ’, પણ ના મળે આંખ ત્યાં.

૧૮૩૦.
સવારે કરે યોગ, સાંજે પિઝા,
વજન તોય વધતું રહે, શું કરું?

૧૮૩૧.
નિયમ, ફૉર્મ, સિક્કા, સહીઓ ઘણી,
છતાં કામ થ્યું ના, ગયું ધન બધું.

૧૮૩૨.
હતી સ્લેટ નાની, હતું દફતરું,
હવે બૅગ ભારે, ગયું હાસ્ય ક્યાં?

૧૮૩૩.
હવે લાકડી એ જ સાથી રહી,
સગાં સૌ ગયાં પોતપોતા ઘરે.

૧૮૩૪.
સખા એક સાચો મળે, તો ઘણું,
ભલે આ જગત પીઠ દે સો વખત.

૧૮૩૫.
નદી ગીત ગાતી, પવન સૂર દે,
ધરા નાચતી, ને ગગન તાલ દે.

૧૮૩૬.
પરાગે ગઝલને ધરી ફૂલમાં,
ભમર ગુંજતો રોજ વાંચ્યા કરે.

૧૮૩૭.
ફકીરી મળી, તો હૃદય ઝળહળે,
હવે ના કશું જોઈએ, ઓ ખુદા.

૧૮૩૮.
ધરા ભીંજવી, મેઘ રાજા ગયો,
હવે ઝૂમશે ખેતરે લીલપો.

૧૮૩૯.
લખું શબ્દ, ને થાય પડઘો ઘણો,
લખું મૌન, ને સૌ જગત સાંભળે.

૧૮૪૦.
મને આયનો રોજ જોયા કરે,
હવે બીક લાગે, રખે ઓળખે.

૧૮૪૧.
બધા છે, છતાં કોઈ મારું નથી,
ભરેલા નગરમાં ય એકલ સદા.

૧૮૪૨.
કિસાને ઉગાડ્યું ઘણું ધાન, પણ
બજારે ગયું, ત્યાં ન કિંમત મળી.

૧૮૪૩.
ન રોટી, ન ધાબળ, ન છત પણ, સખા,
છતાં બાળ મલકે, ખુદા જોઈ લે.

૧૮૪૪.
તને પત્ર લખવા કલમ જ્યાં ધરી,
બધા શબ્દ થઈ ગ્યા ભમર, ગુંજતા.

૧૮૪૫.
છબીમાં હજી બાળ થઈ હું હસું,
અરીસે બિચારો જ ઘરડો રડે.

૧૮૪૬.
પરાગે ગગનમાં ઉડાડ્યો મને,
હવે ક્યાંય પાછું ન ફરવું કદી.

૧૮૪૭.
બદન છે ઉછીનું, ઘડી બે ઘડી,
પછી ઘર તજીને જવું છે પરે.

૧૮૪૮.
જરા ઠેસ વાગે, કહું ‘મા’ સદા,
જગતનો પ્રથમ મંત્ર એ ‘મા’ હશે.

૧૮૪૯.
પિતાના પસીને ઝગે ઘર બધું,
ભલે એ ગયા, ઘર હજી મ્હેકતું.

૧૮૫૦.
હજારો જમે છે લગનમાં, ભલા,
પછી બાપ દેવું ભરે વર્ષભર.

૧૮૫૧.
હતો માખણે ચોર, ગોપી ભલી,
ચુરાવે હવે ચિત્ત, ઓ શ્યામ, તું.

૧૮૫૨.
નગરમાં મળી નોકરી, ફ્લૅટ પણ,
ગયું આંગણું ગામનું, ઓટલો.

૧૮૫૩.
કુહાડી ચલાવી, ગયું ઝાડ પણ,
હવે છાંયડાને તરસતી ધરા.

૧૮૫૪.
પરાગે ગલીમાં ઉડાડી સુગંધ,
ન પૂછી ધરમ-નાત, ઊડી બધે.

૧૮૫૫.
હતાં બેય ઘરડાં, છતાં હાથમાં,
પ્રથમ પ્રેમનો એ જ ઝાલેલ કર.

૧૮૫૬.
ગયો જ્યાં, બધાએ વખાણ્યો મને,
હતો જીવતો, ત્યાં ન પૂછ્યું કશું.

૧૮૫૭.
ખરે પાંદડાં, ને હસે ડાળ પણ,
પરાગે, નવાં પાન આવે ફરી.

૧૮૫૮.
ઘણા મિત્ર ફોને, ઘણા ‘સ્ક્રીન’ પર,
હતો તાવ, પણ એક ના આવિયો.

૧૮૫૯.
વતન પર ગયો દાયકા બે પછી,
મને ઓળખે માત્ર એ પીપળો.

૧૮૬૦.
તમે મુસ્કુરાયા, કળી પાંગરી,
તમે રૂઠિયાં, તો ખરી ગઈ બહાર.

૧૮૬૧.
પરાગે ભલે નામ ના પામિયું,
ગઝલમાં ભળી મ્હેક એની ખરી.

૧૮૬૨.
નમે શિર ભલે મંદિરે રોજ, પણ
નમે ના હૃદય, તો નથી કંઈ ફળ.

૧૮૬૩.
રસોડે જતી મા ધુમાડે ઘસી,
જમાડી અમોને, ઉપાસી હતી.

૧૮૬૪.
જવાની વહી ગઈ, ખબર ના પડી,
હવે આયનો રોજ કરતો ટકોર.

૧૮૬૫.
પરાગે સજાવી ગઝલ, ને ગયો,
હવામાં હજી મ્હેક એની રહી.

– પરાગ રતનપરા

---

કવિ: પરાગ રતનપરા · તખલ્લુસ: ‘પરાગ’
કાવ્ય ક્રમ ૯૩૨–૧૦૩૧ · શેર ક્રમ ૧૮૬૬–૨૦૬૫