ઝોમ્બી પ્રોજેક્ટ

મરેલા હોવા છતાં જે ચાલ્યા કરે તેને હોલીવુડની ફિલ્મોમાં 'ઝોમ્બી' કહેવાય છે. કોર્પોરેટ જગતમાં અને સત્તાના ગલિયારાઓમાં આવા સેંકડો પ્રોજેક્ટ્સ જીવતા હોય છે. આ એવા પ્રોજેક્ટ્સ છે જેનું કોઈ ભવિષ્ય નથી હોતું. તે કોઈ વાસ્તવિક પરિણામ આપતા નથી, ધાર્યા ધ્યેયથી ક્યારના ભટકી ચૂક્યા છે, છતાં કોઈ તેમને બંધ કરવાની હિંમત કરતું નથી. તેઓ ફક્ત કાગળ પર શ્વાસ લે છે અને તંત્રનું બજેટ, સમય અને માનવશ્રમ ચૂસ્યા કરે છે.

આ સંજ્ઞા આધુનિક મેનેજમેન્ટ લિટરેચરમાં આવી, ખાસ કરીને ૨૦૧૫ આસપાસ હાર્વર્ડ બિઝનેસ રિવ્યુ અને ઇનોવેશન સલાહકારોએ તેને વિગતવાર સમજાવી. વિચાર સાદો છે. કોઈ પણ ખોટ કરતા પ્રોજેક્ટને સત્તાવાર રીતે દફનાવવો એ નિષ્ફળતા સ્વીકારવા બરાબર છે. કોઈ મેનેજર કે નેતા એવું કહેવા નથી માગતો કે 'મારો નિર્ણય ખોટો હતો.' પરિણામે, યોજનાને કાયમ માટે લાઈફ સપોર્ટ પર રાખવામાં આવે છે. પ્રોજેક્ટ મરતો નથી, કારણ કે તેને મારવાની કોઈની તૈયારી નથી.

નુકસાન એ થાય છે કે જીવતા પ્રોજેક્ટ્સ ભૂખે મરે છે અને આ મુડદાંઓ ખોરાક ઝૂંટવી જાય છે. જે સંસાધનો કોઈ નવા, ક્રાંતિકારી વિચાર પાછળ વપરાવા જોઈએ, તે જૂની ભૂલ છુપાવવામાં વેડફાઈ જાય છે. સંસ્થાઓ ધીમે ધીમે કબ્રસ્તાન જેવી બની જાય છે, જ્યાં કામ કશું થતું નથી પણ ચહલપહલ પૂરી દેખાય છે.

આપણી સરકારી બાબુશાહી આ ઝોમ્બીઓનું સૌથી મોટું અભયારણ્ય છે. ધારો કે કોઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને દસ વર્ષ પહેલાં શહેરમાં ઈ-ગવર્નન્સ માટે એક ખાસ સોફ્ટવેર કમિશન કર્યું. બે વર્ષમાં સમજાઈ ગયું કે સોફ્ટવેર નકામું છે, કોઈ વાપરતું નથી. પણ ફાઈલ બંધ કોણ કરે? દર વર્ષે તેના મેન્ટેનન્સનું બજેટ મંજૂર થાય છે. બે બાબુઓ તેની દેખરેખના નામે પગાર મેળવે છે. ઓડિટમાં રિપોર્ટ રજૂ થાય છે. યોજના કાગળ પર સંપૂર્ણ જીવંત છે, વ્યવહારમાં વર્ષો પહેલાં મરી ચૂકી છે.

જે પ્રોજેક્ટનું અંતિમ સંસ્કાર સમયસર નથી થતું, તે આખી સંસ્થાને કબરમાં ઉતારીને જ દમ લે છે.