સૌથી વધુ અખતરા કરનાર જીતે છે

વિચારવાનો કોઈ અંત નથી. પ્લાનિંગના કાગળો ક્યારેય નફો નથી આપતા. ધંધામાં અને જિંદગીમાં સાચો વિજેતા એ નથી જે સૌથી મોટો જીનિયસ છે, પણ એ છે જે સૌથી વધુ અખતરા કરે છે. આ નિયમને ટૂંકમાં 'WTTMSW' કહે છે: હુએવર ટ્રાઇઝ ધ મોસ્ટ સ્ટફ વિન્સ. જે સૌથી વધુ ચીજો અજમાવી જુએ છે, અંતે બાજી એ જ મારે છે. વિચારવાની ક્ષમતા કરતાં પ્રયાસોની સંખ્યા અહીં વધારે મહત્વની બની જાય છે.

મેનેજમેન્ટ વિચારક ટોમ પીટર્સે ૨૦૧૮માં આવેલા પુસ્તક 'ધ એક્સલન્સ ડિવિડન્ડ'માં આ શબ્દ ઘડ્યો હતો. પીટર્સની દલીલ સીધી હતી. આધુનિક દુનિયા એટલી અણધારી છે કે કોઈ પણ પરફેક્ટ બ્લુપ્રિન્ટ પહેલા દિવસે જ તૂટી પડે છે. તમારે આગળ વધવું હોય તો વારંવાર નાના-નાના પ્રયોગો કરવા પડે. ભૂલો ઝડપથી કરવી પડે અને તેમાંથી શીખીને તરત નવો દાવ લગાવવો પડે. અટકી રહેલો બુદ્ધિશાળી માણસ, સતત હાથપગ હલાવતા સરેરાશ માણસ કરતાં પાછળ રહી જાય છે.

આપણે ત્યાં લોકોને પ્લાનિંગનો રોગ છે. મહિનાઓ સુધી બેઠકો ચાલે, કન્સલ્ટન્ટ આવે અને ભવિષ્યની ચિંતામાં વર્તમાન વેડફાય. આળસુ માણસો પોતાના ડરને 'સાવચેતી'નું રૂપાળું નામ આપે છે. સાચું શીખવું માત્ર કામ શરૂ કર્યા પછી જ થાય છે. પહેલો પ્રયાસ કદાચ નિષ્ફળ જાય, બીજો સામાન્ય રહે, પણ દસમો પ્રયાસ જે પરિણામ આપશે તે એરકન્ડિશન્ડ રૂમમાં બેસીને ક્યારેય નહીં વિચારી શકાયું હોય. ક્રિયા પોતે જ એક શ્રેષ્ઠ ફિલ્ટર છે.

અમેરિકાના ન્યૂ જર્સીમાં વસતા ગુજરાતી ભાઈઓનો વિચાર કરો. એક ભાઈ એવા છે જે પાંચ વર્ષથી પ્લાનિંગ કરે છે કે મોટેલ લેવી કે સબવેની ફ્રેન્ચાઈઝી લેવી. વકીલો અને સીએ સાથે કલાકો ચર્ચાઓ થાય છે, પણ હાથમાં કશું આવતું નથી. બીજી બાજુ, નવસારીથી ગયેલા જીતુભાઈ છે. એમણે પહેલા વર્ષે ગ્રોસરી સ્ટોરમાં પાર્ટનરશિપ કરી, ન ચાલી એટલે બંધ કરી. પછી ઇ-કોમર્સમાં નાનું કામ અજમાવ્યું, ત્યાંથી થોડું શીખીને ડ્રાય ક્લિનિંગનો બિઝનેસ શરૂ કર્યો. ત્રણ નિષ્ફળતાઓ પછી ચોથા ધંધામાં એમનો મેળ પડી ગયો. જીતુભાઈ કોઈ મોટા અર્થશાસ્ત્રી નથી, પણ એમણે ફિલ્ડ પર સૌથી વધુ દાવ લગાવ્યા હતા.

દુનિયા એના હાથમાં તાળીઓ નથી આપતી જેણે શ્રેષ્ઠ વિચાર કર્યો હતો. પરિણામ એને જ મળે છે જેણે મેદાન છોડ્યા વગર વારંવાર સિક્કો ઉછાળ્યો છે. સચોટ બનવાની રાહ જોશો તો ઠંડા પડી જશો. પ્રયાસોનો ઢગલો ખડકો, સફળતા એમાંથી જ કૂંપળ બનીને ફૂટશે.

પરફેક્ટ પ્લાનિંગ એ ઘણીવાર હિંમત વગરના લોકોનું સલામત બહાનું હોય છે; જે વારંવાર પાસા ફેંકે છે, જીત એના જ ખોળામાં પડે છે.