વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ કસોટી

કોઈપણ મોટો નિર્ણય લેતા પહેલાં એક સાદી કલ્પના કરો. તમે જે ખાનગીમાં કરવા જઈ રહ્યા છો, તે આવતીકાલના અખબારના પહેલા પાના પર છપાઈ જાય તો? તમારા પરિવાર, સગાંવહાલાં, પાડોશી અને કટ્ટર દુશ્મનો એ વાંચવાના છે. એ વાંચીને તમને ગર્વ થશે કે ક્ષોભ? જો જવાબમાં સહેજ પણ ખચકાટ હોય, તો એ કામ તરત પડતું મૂકો. આ સીધો અને સણસણતો નિયમ એટલે ‘વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ ટેસ્ટ’.

આ વિચાર કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ અને નીતિશાસ્ત્રમાંથી આવે છે. રોકાણકાર વોરેન બફેટે પોતાના મેનેજરોને પત્ર લખીને આ કસોટી સૌથી વધુ લોકપ્રિય બનાવી હતી. બફેટે સ્પષ્ટ કહ્યું હતું: કોઈ નિર્ણય ફક્ત એટલા માટે સારો નથી બની જતો કે તે કાયદાકીય રીતે માન્ય છે. કાયદાની છટકબારીઓ શોધવી સહેલી છે. પણ જ્યારે તમારી કરતૂત અખબારની હેડલાઈન બને અને એક હોંશિયાર પત્રકાર તેના પર લેખ લખે, ત્યારે તમારી સચ્ચાઈ ઉઘાડી પડી જાય છે.

આપણે બધા એક ભ્રમમાં જીવીએ છીએ કે આપણી ચાલાકીઓ બંધ બારણે સુરક્ષિત રહેશે. ઓફિસમાં કોઈ ખોટો હિસાબ કરવો, સરકારી ટેન્ડરમાં સેટિંગ કરવું કે અંગત લાભ માટે નિયમો મચકોડવા. માણસ વિચારે છે કે કોઈ જોતું નથી. પણ આ કસોટી અંદરના વિવેકને સીધો જાહેર મંચ પર ખેંચી લાવે છે. આ માત્ર નૈતિકતાનું ભાષણ નથી, વ્યવહારુ સાવચેતી છે. ડિજિટલ યુગમાં ખાનગી જેવું કશું બચ્યું નથી; સ્ક્રીનશોટ અને લીક થયેલા ઓડિયોની આ દુનિયા છે.

ભારતીય રાજકારણમાં ચૂંટણી ટાણે આ કસોટી સૌથી વધુ પ્રસ્તુત બને છે. ધારો કે એક રાજકારણી વિરોધી ઉમેદવારનું ચરિત્રહનન કરવા માટે ખોટો વીડિયો ફેલાવવાનું વિચારે છે. મીટિંગમાં બેઠેલા સલાહકારો કહેશે કે કોઈને ગંધ નહીં આવે. પણ કલ્પના કરો કે આવતીકાલના અખબારના મુખ્ય પાને તમારો ફોટો હોય અને નીચે લખ્યું હોય કે આ નેતાએ જાતે ષડયંત્ર રચીને આ ગંદકી કરાવી હતી. શું તમે તમારા મતદારો સામે આંખ મેળવી શકશો? ચૂંટણી લડવા બેઠેલા નેતા જો આ એક વિચાર કરી લે, તો અડધાથી વધુ કાદવ-કીચડ આપોઆપ બંધ થઈ જાય.

જે વાત જાહેરમાં કબૂલવાની હિંમત ન હોય, તેને ખાનગીમાં આચરવી એ આત્મહત્યાની પહેલી પંક્તિ છે.