વીપી લેન

કોર્પોરેટ જગતમાં અમુક શબ્દો ક્યાંથી ફૂટી નીકળે છે તે કોઈને ખબર નથી હોતી. આ શબ્દ કોઈ ક્લાસિક પુસ્તકમાંથી નથી આવ્યો, કે નથી કોઈ મોટા પ્રોફેસરના નામે નોંધાયેલો. પણ જો તમે કોઈ મોટી કંપનીમાં નોકરી કરી હોય, તો આ દૃશ્ય રોજ જોયું હશે. હાઈવે પર જેમ એક ખાસ વીઆઈપી લેન હોય છે જેમાં સામાન્ય વાહનોને ઘૂસવા નથી મળતું, એવો જ એક અદૃશ્ય રસ્તો ઓફિસોમાં બને છે. એને તમે વાઈસ પ્રેસિડન્ટ એટલે કે વીપી લેન કહી શકો. આ એક એવી વિશેષાધિકારની પટ્ટી છે જ્યાં સામાન્ય કર્મચારીઓ માટેના નિયમો, કતારો અને અડચણો આપોઆપ ગાયબ થઈ જાય છે.

આ વિચાર વ્યવસ્થાતંત્રની એક કડવી વાસ્તવિકતા બતાવે છે. કંપનીમાં દરેક કામ માટે એક પ્રોસેસ હોય છે. ફાઈલ અહીંથી ત્યાં જશે, ત્રણ મંજૂરી મળશે, પંદર દિવસ રાહ જોવી પડશે. પણ જેવી એ ફાઈલ કોઈ વગદાર ઉપરી અધિકારીની પ્રાથમિકતા બને, એટલે પેલી સામાન્ય લાઈન તૂટી જાય છે. કામ સીધું 'વીપી લેન'માં ચડી જાય છે. ઈમેઈલનો જવાબ પાંચ મિનિટમાં આવે છે અને બજેટ અડધા કલાકમાં છૂટું થઈ જાય છે. ઉપરના સ્તરે બેઠેલા માણસો માટે આ ઝડપી ઉકેલ છે, પણ નીચે કામ કરતી આખી ટીમ માટે આ એક ટ્રાફિક જામ જેવી અંધાધૂંધી ઊભી કરે છે.

આપણે ત્યાં બેંગલુરુ કે ગુડગાંવના કોઈ ટેક સ્ટાર્ટઅપની ઓફિસ જુઓ. એક યુવાન એન્જિનિયર મહિનાઓથી સોફ્ટવેરની મૂળભૂત સમસ્યા ઉકેલવા મથી રહ્યો હોય. એને રિસોર્સ કે સર્વર મળતા નથી, કારણ કે સિસ્ટમ ધીમી છે. અચાનક વીપી સાહેબને અમેરિકાથી ફોન આવે છે કે આવતા સોમવારે એક નવું પ્રેઝન્ટેશન બતાવવું છે. ક્ષણભરમાં બધું જ બદલાઈ જાય છે. મૂળ પ્રોજેક્ટ બાજુ પર મુકાય છે. બધા નિયમો નેવે મૂકીને સાહેબનો નવો વિચાર એક્સપ્રેસ ટ્રેનની જેમ આગળ દોડે છે. સાહેબની ગાડી સડસડાટ નીકળી જાય છે, પણ પાછળ આખી ટીમનો સમય અને મોરલ ખાડામાં ધકેલાઈ જાય છે.

આ ભ્રમણા એવી ઊભી કરે છે કે સંસ્થા ખૂબ ઝડપથી કામ કરી રહી છે. હકીકતમાં ફક્ત શક્તિશાળી માણસોની અંગત ધૂન જ ઝડપથી ચાલે છે. બાકીની કંપની એ જ જૂની લાલફીતાશાહીમાં અટવાયેલી રહે છે. જ્યારે કોઈ સંસ્થામાં કામની ગુણવત્તા કરતાં કામ લાવનારનો હોદ્દો એની ગતિ નક્કી કરે, ત્યારે સમજી લેવું કે ત્યાં સિસ્ટમ નહીં, માત્ર પાવર પ્લે ચાલે છે.

જે રસ્તે બધા નિયમો ફક્ત સાહેબો માટે જ તૂટતા હોય, એ રસ્તો કંપનીને ભવિષ્ય તરફ નહીં પણ અરાજકતા તરફ લઈ જાય છે.