ગાંડા વ્લાદનો સિદ્ધાંત

સત્તાના ખેલમાં સૌથી ખતરનાક માણસ કોણ? જે હોશિયાર છે તે નહીં, પણ જે ગાંડો દેખાય છે તે. આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં આને 'મેડમેન થિયરી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સમકાલીન પશ્ચિમી પત્રકારત્વમાં રશિયાના વ્લાદિમીર પુતિનના સંદર્ભે આ વિચારને 'વ્લાદ ધ મેડ' નામ આપવામાં આવ્યું. કોઈ એક ચોક્કસ પુસ્તકે આ શબ્દ સત્તાવાર રીતે ઘડ્યો નથી. પણ રાજકીય વિશ્લેષકોમાં આ એક ગંભીર ચર્ચા છે: શું કોઈ શાસક ખરેખર પાગલ છે, કે પછી સામા પક્ષને ડરાવવા માટે જાણીજોઈને પાગલ હોવાનો દેખાવ કરે છે?

જો સામેવાળો તમને શાંત અને વ્યવહારુ માણસ ગણશે, તો તે તમારી સાથે દલીલ કરશે. તમારી પાસેથી બાંધછોડની અપેક્ષા રાખશે. પણ જો તેને ખાતરી થઈ જાય કે તમે માથાભારે છો, નિયમો માનતા નથી અને નુકસાન વેઠીને પણ આખી બાજી ઊંધી વાળી શકો છો, તો તે પીછેહઠ કરશે. અનિશ્ચિતતા એ સત્તાનું સૌથી મોટું હથિયાર છે. જ્યારે કોઈ નેતા પોતાની જાતને અણધારી અને બેફામ સાબિત કરે છે, ત્યારે વિશ્વના મુત્સદ્દીઓ પણ તેની શરતો માનવા મજબૂર બને છે.

આ વૈશ્વિક થિયરી સમજવા માટે મોસ્કો જવાની જરૂર નથી. આપણા ગુજરાતી સંયુક્ત કુટુંબની મિલકતની વહેંચણી જોઈ લો. ઘરમાં ત્રણ ભાઈઓ હોય. બે ભાઈઓ ભણેલા, શાંત અને કાયદો માનનારા હોય. ત્રીજો ભાઈ આખો દિવસ ગુસ્સામાં રહેતો હોય, નાની વાતમાં વાસણો પછાડે અને ધમકી આપે કે 'હું તો આખા ઘરને આગ લગાવી દઈશ, જે થવું હોય તે થાય!' હવે કુટુંબના વડીલો શું કરશે? પેલા બે ડાહ્યા ભાઈઓને સમજાવશે કે 'તમે થોડું જતું કરો, પેલો તો ગાંડો છે, એની સાથે કોણ માથાકૂટ કરે?'

આ પેલો ત્રીજો ભાઈ કોઈ પાગલ નથી. એ બરાબર જાણે છે કે ડાહ્યા માણસો વિવાદથી ડરે છે. પોતાની કથિત ઘેલછાનો ઉપયોગ કરીને એ પોતાનો ભાગ વધારે પડાવી લે છે. આ જ રણનીતિ ઓફિસોમાં અણધાર્યા બોસ અપનાવે છે અને વેપારમાં હઠીલા ભાગીદારો. ગાંડપણ જ્યારે ગણતરીપૂર્વકનું હોય, ત્યારે એ મૂર્ખામી નથી રહેતી, નિર્દયી તાકાત બની જાય છે.

જે માણસ સર્વનાશ વહોરી લેવાનો ડોળ કરી શકે છે, દુનિયા હંમેશાં તેની સામે નમતી જોખે છે.