વિડિયો ગેમ સિન્ડ્રોમ

સ્ક્રીન પર ભૂલ થાય તો 'રીસ્ટાર્ટ'નું બટન દબાવી શકાય છે. મરી ગયેલો હીરો નવેસરથી ઊભો થઈ જાય છે. પણ સાચી દુનિયામાં રીસેટની કોઈ સ્વીચ હોતી નથી. વીડિયો ગેમ સિન્ડ્રોમ એટલે એ ભ્રમ જેમાં માણસ વાસ્તવિક જિંદગીને પણ એક રમત સમજવા માંડે છે. સ્ક્રીન પર ત્વરિત પરિણામ, સસ્તી સિદ્ધિઓ અને જોખમ વગરના પ્રયોગો જોઈને ટેવાયેલું મગજ જ્યારે સાચા વ્યવહારમાં ઊતરે છે ત્યારે ભોંઠું પડે છે. એ માને છે કે પરિણામો તરત મળશે અને ભૂલોની કોઈ કિંમત ચૂકવવી નહીં પડે.

આ કોઈ માન્ય મનોવૈજ્ઞાનિક રોગ નથી. કોઈ ચોક્કસ પુસ્તક કે સંશોધકે આ શબ્દ સિક્કાની જેમ ચલણમાં મૂક્યો હોય તેવો કોઈ લેખિત ઇતિહાસ નથી. આ સમકાલીન સમયની ઉપજ છે. ડિજિટલ યુગમાં સ્ક્રીન પર કલાકો ગાળતી પેઢી જ્યારે જમીની વાસ્તવિકતાથી કપાઈ જાય છે, ત્યારે આ વર્તણૂક દેખાય છે. ગેમમાં દરેક પગલા પછી પોઇન્ટ્સ મળે છે, પણ સાચું જીવન સાઇલન્ટ હોય છે. ત્યાં કોઈ સ્કોરબોર્ડ નથી હોતું.

આ માનસિકતા સૌથી મોટું નુકસાન ધીરજ અને પરિણામની ગંભીરતાને કરે છે. વાસ્તવિક જીવન ઘર્ષણ માગે છે. ખેતરમાં વાવેલું બીજ સ્ક્રીનના બટનની જેમ બીજા સેકન્ડે ઝાડ નથી બનતું. જ્યારે માણસ આ પ્રક્રિયા ભૂલીને ઝડપી ઉત્તેજના શોધે છે, ત્યારે એ સામાન્ય સંઘર્ષ સામે પણ હથિયાર હેઠા મૂકી દે છે. એ ભૂલી જાય છે કે અસલ દુનિયામાં એક ખોટા નિર્ણયથી આખું વર્ષ બગડી શકે છે.

આપણા સૌરાષ્ટ્રના ગામડામાં ખેડૂતનો યુવાન દીકરો શહેરમાં ભણીને પાછો આવે ત્યારે આ જોવા મળે છે. એને લાગે છે કે ખેતી કે એપીએમસીનો વહીવટ મોબાઇલ એપ જેવો સહેલો છે. વડીલોની વર્ષોની માટી સાથેની મહેનત એને ધીમી અને બોરિંગ લાગે છે. એ યુટ્યુબ કે સિમ્યુલેશન જોઈને નક્કી કરે છે કે ગ્રીનહાઉસ કે મોંઘા પાકથી સીધા લાખો કમાઈ લેવાશે. ખાતરનું પ્રમાણ ચૂકવાય કે કમોસમી વરસાદ પડે ત્યારે કોઈ રીડુ બટન નથી મળતું. એપીએમસીમાં દલાલ સામે ભાવતાલ કરતી વખતે સ્ક્રીનનું કોઈ અલ્ગોરિધમ કામ નથી આવતું.

જીવન કોઈ વીડિયો ગેમ નથી જ્યાં ફરીથી લાઈફ મળે; અહીં ખોટો પાસો ફેંકાયા પછી માત્ર નુકસાનની પાવતી હાથમાં આવે છે.