સ્વસ્થ મનની થેરાપી

થેરાપી એટલે પાગલપનનો ઈલાજ, એવી જૂની માન્યતા હવે કચરાપેટીમાં નાખવા જેવી છે. માણસ માંદો પડે ત્યારે જ ડૉક્ટર પાસે જાય એ જૂની સદીની લાચારી હતી. આ ખ્યાલ અલગ છે. તમે બીમાર નથી, છતાં તમારે મનોવૈજ્ઞાનિક ઓજારો વાપરવાની જરૂર છે. શૂન્યમાંથી પ્લસ તરફ જવાની આ કવાયત છે. દુઃખમાંથી બહાર આવવા માટે નહીં, પણ ઉત્કૃષ્ટતા સુધી પહોંચવા માટે મગજને ધાર કાઢવી પડે.

આ વિચાર મનોચિકિત્સક બ્રેટ સ્ટીનબાર્ગરે પોતાના લખાણોમાં વ્યવસ્થિત રીતે મૂક્યો હતો. ટૂંકી થેરાપી પદ્ધતિઓ માત્ર રોગ મટાડવા માટે નથી હોતી. સફળ વ્યક્તિ પોતાની જૂની જડ ટેવો તોડવા અને પોતાની સુષુપ્ત તાકાત વધારવા આ સાધનો વાપરી શકે છે. આ પોઝિટિવ સાયકોલોજી અને પર્ફોર્મન્સ કોચિંગનું નવું મિશ્રણ છે. તમારી પાસે બધું બરાબર ચાલે છે, પણ તમે સર્વોચ્ચ શિખરે પહોંચવા માગો છો.

આપણે અડચણોને આદત બનાવી લઈએ છીએ. સામાન્ય માણસ દસ વર્ષ સુધી એક જ પેટર્નમાં વિચારતો રહે છે અને એને અનુભવનું નામ આપે છે. સ્વસ્થ મનવાળાને દવા કે સહાનુભૂતિની જરૂર નથી હોતી, એને એક અરીસાની જરૂર હોય છે. એ અરીસો એની મનોવૈજ્ઞાનિક નબળાઈઓ પકડી પાડે છે. અહંકાર, નિર્ણયોની ધીમી ગતિ કે ભીડના દબાણ સામે ઊભા રહેવાની ક્ષમતા આ પ્રક્રિયાથી તીક્ષ્ણ બને છે.

ભારતીય રાજકારણ આનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. કોઈ પીઢ નેતા ચૂંટણી લડે ત્યારે એ ડિપ્રેશનમાં નથી હોતો. એ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ અને સત્તાની રમતમાં માહિર હોય છે. છતાં આજકાલ મોટા પક્ષો પર્ફોર્મન્સ સલાહકારો અને માઇન્ડ કોચ રોકે છે. ભાષણ વખતે કયા શબ્દે લોકોનો ઉત્સાહ ઘટે છે અને ટેન્શનમાં આવીને કઈ ખોટી વાત બોલાઈ જાય છે, તેનું પોસ્ટમોર્ટમ થાય છે. એ બીમારીનો ઈલાજ નથી, જીતવાના માર્જિનને મોટું કરવાની મગજમારી છે.

જે સાજો છે એને પણ તાલીમ જોઈએ, કારણ કે સરેરાશ જીવવું એ પણ એક પ્રકારનો રોગ જ છે.