થેરાનોસના શોર્ટકટ

અમેરિકાની એલિઝાબેથ હોલ્મ્સે લોહીના એક ટીપાંથી સેંકડો રોગ પકડવાનું સપનું વેચ્યું. કંપનીનું નામ થેરાનોસ. મશીન ક્યારેય કામ કરતું નહોતું, પણ રોકાણકારો પાસેથી અબજો રૂપિયા ખેંચી લીધા. જ્યારે લેબમાં પરિણામ ન મળ્યું, ત્યારે એમણે પાછલા બારણે સ્વિસ કંપની સીમેન્સના મશીનો ગોઠવી દીધા અને દુનિયાને કહ્યું કે આ બધું અમારું મશીન કરે છે. આ છે થેરાનોસનો શોર્ટકટ: વાસ્તવિકતામાં જે વસ્તુ હજી બની જ નથી, તેની જાહેરાત કરી દેવી અને પછી એ જૂઠાણાને સાચું સાબિત કરવા બીજા ખતરનાક શોર્ટકટ મારવા.

આ વિચાર માત્ર સિલિકોન વેલી કે કોર્પોરેટ કૌભાંડો પૂરતો સીમિત નથી. પત્રકાર જ્હોન કેરિરૂએ 'બેડ બ્લડ' પુસ્તકમાં આ ગોરખધંધાનો પર્દાફાશ કર્યો હતો. મૂળ ફિલસૂફી સિલિકોન વેલીની જાણીતી કહેવત છે: 'ફેક ઇટ ટિલ યુ મેક ઇટ'. સફળ થાઓ ત્યાં સુધી જૂઠ ચલાવો. વિજ્ઞાન અને હકીકત ક્યારેય પીઆર એજન્સીઓના પ્રેસ રિલીઝથી બદલાતા નથી. સમસ્યા ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે આભાસને જ ઉપલબ્ધિ માની લેવામાં આવે છે.

આપણે રોજિંદા જીવનમાં આ ખેલ સતત રમીએ છીએ. ખાસ કરીને ઘરસંસારમાં. નવી પરણીને આવેલી વહુ સાસુ સામે છાપ પાડવા માટે દાવો કરી દે કે તે રસોઈમાં નિષ્ણાત છે. હવે આ ભ્રમ ટકાવી રાખવા માટે તે રોજ કંઈક નવું નાટક કરે. મહેમાનો આવવાના હોય ત્યારે જાતે રાંધવાને બદલે પાછલા બારણેથી નજીકની પ્રખ્યાત ખાણાવળમાંથી દાળ-ઢોકળી અને મોહનથાળ મંગાવીને પોતાના વાસણોમાં સજાવી દે. ટેબલ પર સાસુ વહુના વખાણ કરે અને વહુ મનોમન ધ્રૂજતી રહે કે ક્યાંક બિલ હાથમાં ન આવી જાય.

જૂઠાણાની ઇમારત હંમેશાં વધારાના કાગળિયાથી ટકેલી હોય છે. એક શોર્ટકટને ઢાંકવા બીજો, બીજાને છુપાવવા ત્રીજો. સાસરીમાં કે સંસારમાં આવી છાપ ઊભી કરવી સહેલી છે, પણ ક્યારેક તો મીઠાની કટોરી ખાલી થશે અને અસલિયત છતી થશે. સંબંધોમાં પરિણામ બતાવવાની ઉતાવળ હંમેશાં છેતરપિંડી તરફ દોરી જાય છે. કુદરત અને રસોઈ બંને ધીરજ માગે છે, ત્યાં કોઈ સિલિકોન વેલીનું પીચ-ડેક ચાલતું નથી.

જે મકાનનો પાયો જ પ્રેસ નોટ પર ચણાયો હોય, એમાં રહેવા જાવ ત્યારે છત તૂટી જ પડે.