ગુસ્સાવાળા છોકરાની વાર્તા

ક્રોધમાં બોલાયેલા શબ્દો માત્ર અવાજ નથી, એ લાકડામાં ઠોકેલા ખીલા છે. આ વિચાર એક જૂની, જાણીતી બોધકથામાંથી આવે છે. એક બાપ પોતાના ક્રોધી દીકરાને લાકડાની વાડમાં ખીલા ઠોકવાનું કહે છે. જ્યારે પણ મગજ છટકે, એક ખીલો વાડમાં મારી દેવાનો. ધીમે ધીમે છોકરો શાંત થયો. પછી બાપે કહ્યું કે હવે જ્યારે પણ તું ગુસ્સો કાબૂમાં રાખે, ત્યારે એક-એક ખીલો બહાર કાઢી લે. છોકરાએ બધા ખીલા કાઢી નાખ્યા. પણ વાડમાં અસંખ્ય કાણાં રહી ગયાં હતાં. આ વાર્તાનું કોઈ ચોક્કસ પુસ્તક કે લેખક નથી, પણ આધુનિક સંચાલન અને મનોવિજ્ઞાનમાં એ સંબંધોના કાયમી નુકસાનને સમજાવવા વપરાય છે.

આપણે માનીએ છીએ કે માફી બધું સરખું કરી દે છે. આ એક વહેમ છે. માણસ જ્યારે આવેશમાં આવીને સામેવાળાના સ્વાભિમાન પર ઘા કરે છે, ત્યારે ઝઘડો પત્યા પછી વાતાવરણ શાંત જરૂર થઈ જાય છે, પણ વિશ્વાસની વાડમાં કાણું પડી ચૂક્યું હોય છે. સોરી કહી દેવાથી લાકડાનું કાણું પુરાતું નથી. નુકસાન અદ્રશ્ય પણ કાયમી હોય છે.

આ દ્રશ્ય આપણા દેશની સ્ટાર્ટઅપ કે કોર્પોરેટ ઓફિસોમાં રોજ સર્જાય છે. કોઈ યુવાન ફાઉન્ડર કે ટીમ લીડર પ્રોડક્ટ લોન્ચના પ્રેશરમાં આવીને આખી મીટિંગ વચ્ચે જુનિયર ડેવલપર પર બરાડી ઊઠે છે. સાંજે કૂલ ડાઉન થઈને એ જ બોસ સ્લેક પર ‘સોરી બ્રો, જસ્ટ વર્ક પ્રેશર’નો મેસેજ મોકલી આપે છે અથવા કેફેટેરિયામાં કટિંગ ચા પીવડાવી દે છે. બોસ માને છે કે હિસાબ બરાબર થઈ ગયો. પણ એ જુનિયરના મગજમાં પેલો ખીલો કાયમ માટે ઘૂસી ગયો છે. એ હવે ક્યારેય જોખમ નહીં લે, નવો આઈડિયા નહીં આપે. એ ફક્ત નોકરી બચાવશે.

કોઈપણ સંસ્થા કે સંબંધમાં આક્રમકતાને ‘પેશન’નું નામ આપી શકાતું નથી. ગુસ્સો બહાર નીકળી ગયા પછી તમે સાચા હો કે ખોટા, સંબંધનું માળખું તો નબળું પડી જ ચૂક્યું હોય છે. ક્રોધ એ ક્ષણિક ઉન્માદ છે, પણ તેની કિંમત આખી જિંદગી ચૂકવવી પડે છે.

ખીલો બહાર કાઢી લેવાથી લાકડું અખંડ નથી થઈ જતું. માફી વ્યવહાર સાચવી શકે, આદર પાછો નથી લાવી શકતી.