સ્કોરબોર્ડ સિદ્ધાંત

જ્યાં સુધી આંકડા દીવાલ પર મોટા અક્ષરે લખાતા નથી, ત્યાં સુધી માણસ માત્ર ટહેલતો હોય છે. રમતમાં સ્કોરબોર્ડ ન હોય તો ખેલાડીઓ માત્ર પરસેવો પાડે છે, જીતવા માટે લડતા નથી. આ વ્યવસાયિક જગતનો જાણીતો નિયમ છે, જેને લેખક પેટ્રિક લેન્સિઓની જેવા મેનેજમેન્ટ વિચારકોએ લોકપ્રિય બનાવ્યો. માણસનું મગજ અસ્પષ્ટ વાતોથી કંટાળી જાય છે. તેને એક ચોક્કસ આંકડો જોઈએ છે જે બતાવે કે અત્યારે કોણ આગળ છે અને કોણ પાછળ. જે ક્ષણે સ્કોરબોર્ડ ચાલુ થાય છે, તે જ ક્ષણે આળસ મરી જાય છે.

આપણા દેશમાં આ સિદ્ધાંત મેનેજરો કરતાં આપણા સગાંવહાલાં વધુ ખતરનાક રીતે વાપરે છે. જીવન જીવવાનો આનંદ સાઈડમાં રહી જાય છે અને બીજા કરતાં સ્કોર સારો દેખાવો જોઈએ એ જ એકમાત્ર મકસદ બની જાય છે. કંપનીઓમાં જે સ્કોરબોર્ડ કામની ઉત્પાદકતા માપવા બન્યું હતું, તે આપણા ઘરોમાં માણસની કિંમત નક્કી કરવાનું હથિયાર બની ગયું છે. આપણે આંકડો જોયા વગર કોઈની સાથે વાત પણ નથી કરી શકતા.

લગ્ન અને સગાઈના બજારમાં આ તમાશો બરાબર ખીલે છે. દીકરા કે દીકરીની ઉંમર પચીસ વટાવે એટલે જ્ઞાતિનું અદ્રશ્ય સ્કોરબોર્ડ ઓનલાઈન થઈ જાય છે. સામેવાળાનું પેકેજ કેટલું? ફ્લેટ કેટલા બીએચકેનો છે અને કયા વિસ્તારમાં છે? લગ્નમાં કેટલા માણસો જમ્યા, વરઘોડામાં ગાડી કઈ હતી અને ચાંદલામાં કોણે કેટલા રૂપિયા લખાવ્યા? આ કોઈ સંબંધ નથી, એક જીવંત સ્કોરબોર્ડ છે. કાકાનો દીકરો બેંગલોરમાં ત્રીસ લાખ કમાય છે, તો આપણા છોકરાનો સ્કોર ઓછામાં ઓછો પાંત્રીસ લાખ દેખાવો જ જોઈએ. આ આંધળી ગણતરીમાં છોકરો રાત્રે ઊંઘી શકે છે કે નહીં તે જોવાની કોઈને ફુરસદ નથી.

આ સિદ્ધાંતની તાકાત એ છે કે તે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરાવે છે. પણ તેની ખતરનાક બાજુ એ છે કે માણસ ખોટા આંકડા જીતવા પાછળ આખી જિંદગી વેડફી નાખે છે. જ્યારે તમે ફક્ત બોર્ડ પરના નંબરો જોઈને દોડો છો, ત્યારે રમત ક્યારે ઝેર બની જાય છે તેની ખબર પડતી નથી.

જે રમતનો સ્કોર આખી જ્ઞાતિ જોઈને તાળી પાડતી હોય, એમાં જીતનારો પણ અંદરથી તો હારેલો જ હોય છે.