જવાબદારીનું કદ વધારવું

હોદ્દો એ જ રહે છે, પણ કામનું વજન બદલાઈ જાય છે. કંપની નાની હોય ત્યારે જે કામ સામાન્ય લાગતું હતું, કંપની મોટી થતાં એ જ કામ ગળાનો ગાળિયો બની જાય છે. બિઝનેસની ભાષામાં આને 'સ્કેલિંગ ટુ ધ કોલ' કહે છે. તમારી વિઝિટિંગ કાર્ડ પર છપાયેલું પદ કદાચ નથી બદલાયું. પણ તમારી આસપાસનું સામ્રાજ્ય મોટું થઈ ગયું છે. હવે ગઈ કાલની હોશિયારીથી આજનો ગાડારસ્તો નહીં કપાય.

આ વિચાર સ્ટ્રાઇપ કંપનીના ભૂતપૂર્વ એક્ઝિક્યુટિવ ક્લેર હ્યુજીસ જોહ્ન્સને પોતાના પુસ્તક 'સ્કેલિંગ પીપલ' (૨૦૨૩)માં એક સહકર્મીને ટાંકીને રજૂ કર્યો હતો. સંસ્થા જ્યારે આગળ વધે છે, ત્યારે દરેક ભૂમિકા અંદરથી ખેંચાય છે. જટિલતા વધે છે. માણસે પોતાની આવડત, નિર્ણયશક્તિ અને નેતૃત્વને એ ઊંચાઈ સુધી ખેંચવા પડે છે. જો માણસ સ્થિર રહી જાય અને માત્ર સંસ્થા મોટી થાય, તો તે માણસ પોતાની જ ખુરશીમાં વામણો સાબિત થાય છે.

આ વાતનો સાચો અર્થ સમજવો હોય તો સુરતની ટેક્સટાઇલ માર્કેટ કે હીરા ઉદ્યોગમાં જવું પડે. ધારો કે એક નાની પેઢીમાં યોગેશભાઈ વીસ વર્ષથી એકાઉન્ટન્ટ છે. શરૂઆતમાં બે ચોપડા અને પાંચ કારીગરોના હિસાબ હતા. પેઢી મોટી થઈ. વિદેશમાં નિકાસ શરૂ થઈ. ટર્નઓવર કરોડોમાં પહોંચ્યું. યોગેશભાઈનો હોદ્દો આજે પણ 'મુનીમજી' જ રહ્યો. પણ હવે સવાલ માત્ર ઉધાર-જમાનો નથી. જીએસટી, ફોરેક્સ જોખમો અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓડિટના કાયદા સામે આવી ગયા. જો યોગેશભાઈ એ નવી પરિસ્થિતિ મુજબ પોતાની સમજણ નહીં વધારે, તો કંપની માટે તેઓ સૌથી મોટો બોજ બની જશે.

મોટા થવું એ માત્ર કંપનીની બેલેન્સશીટનું કામ નથી. અંદર કામ કરતા માણસોના મગજનું કદ પણ વધવું જોઈએ. મોટા ભાગના જૂના કર્મચારીઓ ફરિયાદ કરતા હોય છે કે કંપની બદલાઈ ગઈ છે. કંપની નથી બદલાઈ, વાસ્તવિકતા બદલાઈ છે. જ્યારે જવાબદારીનો સાદ મોટો થાય, ત્યારે તમારે પણ તમારો અવાજ મોટો કરવો પડે.

હોદ્દો નાનો કે મોટો નથી હોતો, ખુરશીના કદ સામે તમારી યોગ્યતા ટૂંકી પડે ત્યારે પતન નક્કી છે.