રોટેટિંગ ચેર ટેકનીક

તમે જ્યારે એક જ ખુરશી પર બેસી રહો છો, ત્યારે તમારું મગજ માત્ર એક જ સત્ય જુએ છે: તમારું પોતાનું સત્ય. રોટેટિંગ ચેર ટેકનીક એટલે નિર્ણય લેતી વખતે શારીરિક કે માનસિક રીતે પોતાની બેઠક બદલવી. સામેની ખાલી ખુરશી પર જઈને બેસવું અને પોતે જે નક્કી કર્યું છે તેના પર નિર્દય કુહાડો ચલાવવો. આ કોઈ આધ્યાત્મિક ધ્યાન નથી. આ પોતાના જ અહંકારને સામે બેસાડીને તેની ઊલટતપાસ કરવાની એક સીધી, કડવી કવાયત છે.

આ વિચારનો મૂળ પાયો મનોવિજ્ઞાનની ગેસ્ટાલ્ટ પદ્ધતિમાં છે, જ્યાં ડૉક્ટરો દર્દીને ખાલી ખુરશી સામે બેસાડીને વિરોધી પક્ષ સાથે સંવાદ કરાવતા. સમય જતાં આ પદ્ધતિ ઊંચા જોખમવાળા ધંધાઓ અને વ્યાપારિક નિર્ણયોમાં દાખલ થઈ ગઈ. માણસ જ્યારે માત્ર પોતાની ભૂમિકા ભજવે છે ત્યારે તે પક્ષપાતી બને છે. પણ જે ક્ષણે તે સામેની ખુરશીમાં જઈને પોતાના જ નિર્ણય સામે પ્રશ્નો ફેંકવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે તેનું અંધબિંદુ ખુલ્લું પડી જાય છે.

આ પદ્ધતિની જરૂર એટલા માટે છે કારણ કે માણસ પોતાના વિચારો સાથે પ્રેમમાં પડી જાય છે. એક વાર તમે માનવા માંડો કે તમે સાચા છો, પછી આખી દુનિયા તમને માત્ર તમારી તરફેણના પુરાવા જ આપશે. સામેની ખુરશી તમને તમારી મૂર્ખામી અરીસામાં જોવાની ફરજ પાડે છે. તે તમને પૂછે છે કે જો તમારી યોજના ખોટી પડી, તો સૌથી પહેલું નુકસાન ક્યાં થશે? જે આ પ્રશ્ન જાતે નથી પૂછતો, તેને સમય કટોકટીમાં આ પ્રશ્ન પૂછે છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર બેઠેલા એક ગુજરાતી ટ્રેડરનો વિચાર કરો. તેણે કોઈ ચોક્કસ કેમિકલ કંપનીના શેર પાછળ પોતાની અડધી મૂડી લગાવી દીધી છે. તે સતત ભાવ વધવાની આશામાં રોજ ચાર્ટ જુએ છે. રોટેટિંગ ચેર ટેકનીક તેને કહે છે કે પાંચ મિનિટ માટે સ્ક્રીન બંધ કર. તે વેપારીની ખુરશીમાંથી ઊભો થાય અને સામે શોર્ટ-સેલર એટલે કે મંદીવાળાની ખુરશીમાં જઈને બેસે. હવે તે જ કંપનીના બેલેન્સ શીટ સામે જુએ. પ્રમોટરના દેવા જુએ. જો એ જ શેર આજે તેને શોર્ટ કરવાના હોત, તો તે કઈ ખામી પકડત? આ ખુરશી બદલાતાં જ તેનો જૂનો મોહ તૂટી જાય છે અને વાસ્તવિકતા દેખાય છે.

જે માણસ સામેની ખુરશી પર બેસવાની હિંમત નથી દાખવતો, બજાર એક દિવસ તેની નીચેથી ખુરશી જ ખેંચી લે છે.