ન્યુરો-રાઇટ્સ

તમારા ખિસ્સામાં રહેલો ફોન તમારું લોકેશન જાણે છે. એનાથી મોટી લૂંટ હવે તમારા મગજની થવાની છે. ન્યુરો-ટેકનોલોજી એટલી ઝડપે આગળ વધી રહી છે કે મશીનો હવે મગજના તરંગો વાંચી શકે છે. તમે શું વિચારો છો, કયો નિર્ણય લેવાના છો અને કઈ વાતથી ડરો છો, તે બધું ડિજિટલ ડેટા બની રહ્યું છે. આ લૂંટ સામે ઊભી થયેલી નવી કાનૂની ઢાલ એટલે ન્યુરો-રાઇટ્સ. તમારા શરીરની જેમ જ તમારા મગજની ગોપનીયતા પર માત્ર તમારો અધિકાર હોવો જોઈએ.

આ વિચાર કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના ન્યુરોબાયોલોજિસ્ટ રાફેલ યુસ્તે અને કાનૂની વિચારકોએ ૨૦૧૭ની આસપાસ આગળ ધપાવ્યો. એમણે જોયું કે ટેકનોલોજી કંપનીઓ માનવ મગજ અને કમ્પ્યુટર વચ્ચે સીધો સંબંધ જોડી રહી છે. ચિલી જેવા દેશે તો પોતાના બંધારણમાં આ અધિકારો ઉમેરી પણ દીધા. આ કોઈ વિજ્ઞાનકથા નથી, અસલ જિંદગીની નવી લડાઈ છે. માણસની ચેતના, વ્યક્તિગત ઓળખ અને મનની સ્વાયત્તતા કોઈ કોર્પોરેશન ખરીદી ન શકે તે માટે આ નિયમો અનિવાર્ય છે.

જો તમારું મન ખુલ્લું પુસ્તક બની જાય, તો તમે સ્વતંત્ર રહેતા નથી. ધારો કે સિલિકોન વેલીમાં વસતા એક એનઆરઆઈ ટેક-એન્જિનિયર વિવેકભાઈ ઓફિસમાં નવા હેડસેટ પહેરીને કામ કરે છે. કંપની કહે છે કે આનાથી એમની એકાગ્રતા વધશે. વાસ્તવમાં એ સાધન વિવેકભાઈનો થાક, બોસ પ્રત્યેનો આંતરિક ગુસ્સો અને નોકરી બદલવાના છૂપા વિચારો પકડી લે છે. બોસ એમને પૂછ્યા વગર એમના બોનસમાં કાપ મૂકી દે છે. જ્યારે વિચારો ખાનગી ન રહે, ત્યારે ગુલામીની વ્યાખ્યા બદલાઈ જાય છે.

આપણે જમીન, સોનું કે શેરબજારની મિલકત સાચવવા લોકરો બનાવીએ છીએ. પણ માનવ ઇતિહાસમાં પહેલી વાર એવો સમય આવ્યો છે જ્યાં માણસના પોતાના વિચારોની ચોરી થઈ શકે છે. જો મગજને કાનૂની સંરક્ષણ નહીં મળે, તો ભવિષ્યમાં જાહેરાતો માત્ર સ્ક્રીન પર નહીં દેખાય, સીધી તમારી ખોપરીની અંદર ઉતારી દેવામાં આવશે. ગુલામ બનાવવા માટે હવે કોઈને સાંકળો બાંધવાની જરૂર નથી, માત્ર મગજનો ડેટા હેક કરવો કાફી છે.

જે સમાજ પોતાના વિચારોનું રક્ષણ નથી કરી શકતો, એ પોતાની સ્વતંત્રતા પણ બહુ લાંબો સમય સાચવી શકતો નથી.