મિલરનો સાંભળવાનો નિયમ

કોઈ માણસ વિચિત્ર, વાહિયાત કે અણગમતી વાત બોલે ત્યારે તમારો પહેલો વિચાર શો હોય છે? તમે તરત તેને સુધારવા દોડો છો. મનમાં ચુકાદો આપી દો છો કે આ મૂર્ખ છે. અહીં જ આખો ખેલ બગડે છે. આ નિયમ સીધો અને સણસણતો છે: સામેવાળો જે બોલે છે તે સાચું છે એમ માનીને ચાલો, અને પછી શોધો કે ક્યા સંદર્ભમાં એ વાત સાચી હોઈ શકે. આ સહાનુભૂતિનો સસ્તો ઉપદેશ નથી. આ વાતચીતનું ગણિત છે.

આ નિયમ અમેરિકન વિચારક જ્યોર્જ મિલરે સંચારશાસ્ત્રના અભ્યાસ દરમિયાન આપ્યો હતો. મિલરે જોયું કે માણસો સાંભળતા નથી, માત્ર સામે હુમલો કરવાની તૈયારી કરતા હોય છે. મોટાભાગના વિવાદો ખોટી માહિતીને કારણે નહીં, પણ અધકચરી સમજણને લીધે થાય છે. જ્યારે તમે સામેવાળાને સીધો ખોટો પાડી દો છો, ત્યારે સંવાદનું બારણું કાયમ માટે બંધ થઈ જાય છે.

આ વિચાર સંબંધો અને વ્યાવસાયિક નિર્ણયોમાં અહંકારનું ઉત્તમ મારણ છે. કોઈ વાત તમને અતાર્કિક લાગે, તો એનો અર્થ એ નથી કે સામેવાળો પાગલ છે. એનો અર્થ એટલો જ છે કે તેની પાસે કોઈ એવી માહિતી કે ભય છે જે તમારી પાસે નથી. સામેવાળાના દ્રષ્ટિકોણને સાચો સાબિત કરવા માટે મગજ ઘસવું એ તાકાતવાન લોકોનું કામ છે, નબળા લોકો તો તરત જ દલીલબાજી પર ઉતરી આવે છે.

અમદાવાદની એક મોટી હોસ્પિટલના આઈસીયુ બહારનો નજારો જુઓ. એક ગામડિયો ખેડૂત ડોક્ટર સામે જોરજોરથી બરાડા પાડે છે કે તમે મારા ભાઈને જાણીજોઈને મારી નાખવા માગો છો. જુનિયર ડોક્ટર તરત ગિન્નાઈ જાય છે અને સિક્યોરિટી બોલાવવાની ધમકી આપે છે. પણ સિનિયર સર્જન મિલરનો નિયમ વાપરે છે. તે વિચારે છે: આ દર્દીનો ભાઈ કઈ રીતે સાચો હોઈ શકે? તેણે પૂછપરછ કરી તો સમજાયું કે સરકારી કાગળિયાં અને મોંઘાં ઈન્જેક્શન જોઈને ખેડૂતને ખાતરી થઈ ગઈ હતી કે હોસ્પિટલ લૂંટી રહી છે. ડોક્ટરે બિમારીની સાચી સ્થિતિ શાંતિથી સમજાવી અને પળવારમાં સ્થિતિ થાળે પડી ગઈ.

સામેવાળાને ખોટો સાબિત કરવો એ સસ્તી જીત છે; તે કઈ રીતે સાચો છે એ સમજી લેવું એ ખરી બુદ્ધિમત્તા છે.