નાનો વિઘ્નકર્તા

બધાને ધરતીકંપથી ડર લાગે છે, પણ ઘરની દીવાલોમાં તિરાડ નાની ઊધઈ પાડે છે. ધંધાકીય જગતમાં 'મોટો વિઘ્નકર્તા' એટલે આખી ઇન્ડસ્ટ્રીને એક ઝાટકે બદલી નાખતી ક્રાંતિ. સ્માર્ટફોન આવ્યો અને કેમેરા કંપનીઓ ખતમ થઈ ગઈ. એ મોટો ફટકો હતો. પરંતુ 'નાનો વિઘ્નકર્તા' એવો હોતો નથી. તે શાંતિથી ખૂણામાં બેસીને રોજિંદી નાની-નાની અગવડો દૂર કરે છે. ગ્રાહકને ખબર પણ નથી પડતી કે ક્યારે તેની ટેવ બદલાઈ ગઈ.

આ વિચાર તાજેતરના બિઝનેસ અને સ્ટાર્ટઅપ સાહિત્યમાંથી આવે છે. ટેકનોલોજીના પંડિતો જ્યારે કોઈ ચમત્કારી આવિષ્કારની રાહ જોતા બેઠા હોય, ત્યારે સાદા વ્યવહારિક સુધારાઓ બજાર કબજે કરી લે છે. નવી કંપનીઓએ દર વખતે કોઈ ચમત્કાર કરવાની જરૂર નથી હોતી. જૂની વ્યવસ્થામાં રહેલા નાના ઘર્ષણને હટાવી દો એટલે રમત પૂરી.

જોખમ એ છે કે મોટી કંપનીઓ આ નાના ફેરફારોને નજરઅંદાજ કરે છે. તેમને લાગે છે કે કોઈ સસ્તું કે ક્ષુલ્લક ફીચર તેમની ગાદી કેવી રીતે હલાવી શકે? અહંકાર હંમેશા મોટી તોપો શોધે છે, જ્યારે સામેવાળો સોય લઈને ઊભો હોય છે. રોજિંદા વ્યવહારમાંથી એક ક્ષણનો વિલંબ કે એક ફોર્મ ભરવાની ઝંઝટ ઓછી કરવી, એ જ સૌથી મોટો ધંધો બની જાય છે.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદની કોઈ ફિનટેક ઓફિસ જુઓ. એક જમાનામાં શેરબજારમાં ખાતું ખોલાવવા માટે અશ્વિનભાઈએ દસ પાનાના કાગળો પર સહીઓ કરવી પડતી અને કુરિયર મોકલવું પડતું. એક સામાન્ય બ્રોકરેજે કોઈ નવું શેરબજાર નથી બનાવ્યું. તેમણે ફક્ત આધાર કાર્ડથી પાંચ મિનિટમાં ખાતું ખુલે તેવી વ્યવસ્થા કરી આપી. આ કોઈ ટેકનોલોજીકલ ક્રાંતિ નહોતી, માત્ર એક નાની ઝંઝટનો ખાતમો હતો. પરિણામ એ આવ્યું કે ત્રીસ વર્ષ જૂની પેઢીઓના લાખો ગ્રાહકો પળવારમાં સરકી ગયા.

જે કંપની ગ્રાહકની નાની બળતરા ઠારી શકે છે, તે બજારના મોટા માંધાતાઓને પાણી ભરાવી દે છે.