કવાન: પૂર્ણ સફળતાનો અહેસાસ

સિદ્ધિ અને સંતોષ એક સિક્કાની બે બાજુ નથી. મોટા ભાગના લોકો આખી જિંદગી દોડ્યા પછી ખાલી હાથે ઊભા રહે છે. પૈસા મળે છે તો પરિવાર તૂટી જાય છે, હોદ્દો મળે છે તો રાતની ઊંઘ ઊડી જાય છે. કવાન શબ્દ આ વિસંગતતાનો જવાબ છે. આ શબ્દ કોઈ પ્રાચીન ગ્રંથમાંથી નથી આવ્યો. કેમેરોન ક્રોની પ્રસિદ્ધ ફિલ્મ જેરી મેગ્વાયરમાં આ કલ્પના પહેલી વાર આવી હતી. ત્યાં એક અમેરિકન ફૂટબોલ ખેલાડી પોતાના એજન્ટને સમજાવે છે કે મારે માત્ર કમાણી નથી જોઈતી. મારે સન્માન, પ્રેમ, આત્માનો સંતોષ અને સંપત્તિ બધું એકસાથે જોઈએ છે. આ સર્વાંગી સંતોષનું નામ કવાન છે.

આધુનિક કરિયરવાદ તમને એક જ પરિમાણમાં દોડાવે છે. બેંક બેલેન્સ વધે એટલે તમે સફળ. સમાજ પણ આંધળો છે; તે માત્ર સરવાળો જુએ છે, ગુમાવેલી શાંતિની બાદબાકી નથી જોતો. કવાન એ ભ્રમ તોડે છે. તે કહે છે કે જો તમારી સફળતા બીજા લોકોના તિરસ્કાર પર ચણાયેલી હોય, તો એ સિદ્ધિ પોકળ છે. જ્યાં સુધી વ્યવસાયિક કમાણીની સાથે અંદરનું ગૌરવ અને અંગત સંબંધોની હૂંફ ન ભળે, ત્યાં સુધી માણસ અંદરથી ભિખારી જ રહે છે.

આ વાતને આપણા ગુજરાતી સંયુક્ત કુટુંબના સંદર્ભમાં મૂકી જુઓ. સુરતની કોઈ મોટી હવેલીમાં પાંચ ભાઈઓ સાથે રહેતા હોય. સૌથી મોટો ભાઈ કપડાંની આખી મિલ સંભાળતો હોય. તિજોરીમાં કરોડો રૂપિયા ખડકાયા હોય અને શહેરમાં તેની ગાડી નીકળે એટલે લોકો સલામ ભરે. પણ રાત્રે ઘરે આવીને ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેસે ત્યારે નાના ભાઈઓ સાથે બોલવાનો વહેવાર ન હોય, ભાભીઓ વચ્ચે અણગમો સળગતો હોય અને છોકરાઓ બાપના મોઢા સામે જોવાથી ડરતા હોય. એ મોટાભાઈ પાસે દોલત છે, પણ કવાન નથી.

તેની સામે ત્રીજા નંબરનો ભાઈ જુઓ. તે મિલની સાદી દુકાન સંભાળે છે, કમાણી મર્યાદિત છે. પણ આખા પરિવારમાં કોઈ પણ સંકટ આવે ત્યારે બધા તેની પાસે સલાહ લેવા દોડે છે. પત્ની સાથે સંવાદ છે, બાળકો સાથે રમે છે અને રાત્રે ઓટલે બેસીને નિરાંતે ચા પીએ છે. તેને પોતાનું કામ ગમે છે અને ઘરમાં સન્માન મળે છે. આ માણસ પાસે કવાન છે. સાચી જાહોજલાલી આંકડાઓમાં નહીં, તમારા હોવાપણાની સમગ્રતામાં છે.

જે સફળતા તમારા અંગત માણસોની આંખોમાં તમારા માટે પ્રેમ ન જગાવી શકે, તે સફળતા નથી પણ એક સસ્તો સોદો છે.