ઇલ્યુમિનેટર અભિગમ

દુનિયામાં બે જાતના માણસો હોય છે. એક તે જે ઓરડામાં પ્રવેશે ત્યારે આસપાસના લોકોને નાના, તુચ્છ અને અદૃશ્ય બનાવી દે છે. ડેવિડ બ્રુક્સ આવા લોકોને ‘ડિમિનિશર’ કહે છે. બીજા તે છે જે તમારી સામે બેસે ત્યારે તમને લાગે કે તમે મહત્વના છો, તમારી અંદર કશુંક મૂલ્યવાન છુપાયેલું છે. આ બીજા પ્રકારના માણસને બ્રુક્સ ‘ઇલ્યુમિનેટર’ કહે છે. ઇલ્યુમિનેટર એટલે બીજાના અસ્તિત્વ પર પ્રકાશ ફેંકનાર, કોઈને ખરા અર્થમાં જોઈ શકનાર વ્યક્તિ.

આ વિચાર અમેરિકન પત્રકાર ડેવિડ બ્રુક્સના પુસ્તક ‘હાઉ ટુ નો અ પર્સન’માંથી આવ્યો છે. આપણે રોજ સેંકડો લોકોને મળીએ છીએ, પણ ભાગ્યે જ કોઈને ધ્યાનથી સાંભળીએ છીએ. મોટાભાગના લોકો સામેવાળાને પોતાના પૂર્વગ્રહના ચશ્માથી માપે છે. ઇલ્યુમિનેટર બનવું એ કોઈ આધ્યાત્મિક સિદ્ધિ નથી, એ સાંભળવાની અને સામેવાળા પ્રત્યે ઊંડી જિજ્ઞાસા રાખવાની એક સભાન ટેવ છે. તે તમને સલાહ આપવાને બદલે સમજવાનો પ્રયાસ કરે છે.

આ અભિગમનું સૌથી મોટું પરિણામ એ આવે છે કે સામેની વ્યક્તિ પોતાની સામાન્યતામાંથી બહાર નીકળીને અસાધારણ બની જાય છે. જ્યારે કોઈ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ તમારા પર વિશ્વાસ મૂકે છે અને તમારા સાચા ગુણોને ઓળખી બતાવે છે, ત્યારે તમારો આત્મસંશય ઓગળી જાય છે. આત્મવિશ્વાસ પુસ્તકો વાંચીને નથી આવતો, તે કોઈની નજરમાં પોતાનું સાચું મૂલ્ય જોઈને જાગે છે.

હરિયાણાના એક અંતરિયાળ અખાડામાં કુસ્તી શીખતી દીકરીઓની કલ્પના કરો. પિતૃસત્તાક ગામ આખું તેમને ટોણા મારે છે. ઘરમાં પણ વિરોધ છે. એવા સમયે જો કોઈ દેશી કોચ તેને સામાન્ય છોકરી તરીકે નહીં, પણ સંભવિત ઓલિમ્પિક ચેમ્પિયન તરીકે જોવાની ક્ષમતા રાખે, તો તે કોચ ‘ઇલ્યુમિનેટર’ છે. તે માત્ર દાવપેચ નથી શીખવતો, પણ તેની આંખોમાં રમતવીરને પોતાનું ઉજ્જવળ ભવિષ્ય દેખાય છે. મોટા મેડલ હંમેશાં આધુનિક સ્ટેડિયમમાં નથી ઘડાતા, કોઈ એક પારખુ નજરના અજવાળામાં ઘડાય છે.

જે બીજાને ઝાંખા પાડીને મોટો દેખાવા માંગે છે તે વેંતિયો છે; જે બીજા પર અજવાળું પાથરીને તેને મોટો બનાવે છે તે જ સાચો પારખુ છે.