હાર્ટલિફ્ટિંગ પ્રોગ્રામ

શરીર માટે જિમ હોય છે. વજન ઊંચકવાથી સ્નાયુ બને છે. પણ જ્યારે આખો અંદરનો પિંડ થાકી જાય, મન સાવ તળિયે બેસી જાય, ત્યારે શું ઊંચકવાનું? આ શબ્દ કોઈ માન્ય પુસ્તક કે પ્રયોગશાળામાંથી સીધો આવ્યો નથી. સમકાલીન સેલ્ફ-હેલ્પ સાહિત્યમાં ક્યારેક વપરાતો આ વિચાર એક સાદો કસરતી રૂપક છે. જેમ ડેડલિફ્ટ શરીરને ઊભું કરે છે, તેમ હૃદય અને મનોબળને ભાંગી પડ્યા પછી પાછું બેઠું કરવાની વ્યવસ્થિત કવાયત એટલે હાર્ટલિફ્ટિંગ. આ કોઈ સસ્તી પોઝિટિવ વાતો નથી. આ આંતરિક સ્નાયુઓને મજબૂત રાખવાની દિનચર્યા છે.

આ વિચાર ક્યાંથી શરૂ થયો તે વિશે કોઈ ચોક્કસ ઐતિહાસિક નોંધ મળતી નથી. પણ તાત્પર્ય સ્પષ્ટ છે: માણસ સૌથી વધુ પોતાની હતાશામાં એકલો હોય છે. ઉત્સાહ જ્યારે ઓગળી જાય ત્યારે બહારની દુનિયા સલાહ આપે છે, સાથ નથી આપતી. મોટા ભાગના લોકો અંદરથી ભાંગે ત્યારે ક્યાં તો વ્યસનમાં સરે છે અથવા નિષ્ક્રિયતામાં થીજી જાય છે. આ રૂપક કહે છે કે લાગણીશીલ ઘા વાગ્યા પછી મનને આપમેળે સાજા થવા છોડી ન દેવાય. તેને રોજેરોજ થોડો થોડો ભાર આપીને, શિસ્તબદ્ધ રીતે ઊંચકવું પડે.

ગાંધીનગર કે દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં યુપીએસસીની તૈયારી કરતા યુવાનોને જુઓ. ત્રણ વર્ષ, ચાર પ્રયાસ અને છેલ્લી ઘડીએ પ્રિલિમ્સ કે ઇન્ટરવ્યુમાં એક માર્ક માટે રહી જવું. રૂમમાં ચોંટાડેલા ભારતના નકશા અચાનક ઉપહાસ કરતા લાગે છે. મા-બાપની આશાઓનો ભાર પહાડ જેવો ભાસે છે. આવા વખતે આખો અહંકાર અને આત્મવિશ્વાસ કચડાઈ જાય છે. મોટા ભાગના યુવાનો બે મહિના રૂમ બંધ કરીને સૂઈ રહે છે. જે ટકે છે, તે કોઈ ચમત્કારથી નથી ટકતા. તેઓ પોતાનો આંતરિક ભાર ફરી ઉપાડવાનું શરૂ કરે છે. રોજ સવારે ફરી એ જ ટેબલ પર બેસવું, સિલેબસ ખોલવો અને જૂના પરાજયને છાતી પર રાખીને પણ નવી નોટ્સ બનાવવી.

હાર્યા પછી તરત કૂદકો મારીને દોડવાનું નથી હોતું. ફક્ત જમીન પરથી ઊભા થવાનું હોય છે. પોતાની પીડાનો વજનદાર પથ્થર રોજ સહેજ ઊંચકીને બાજુ પર મૂકવાની આ માનસિક ટેવ છે. દુનિયા પરિણામ પૂછશે, પ્રક્રિયા કોઈ નહીં જુએ.

પડવું એ કુદરતનો નિયમ છે, પણ નીચે પડ્યા રહેવું એ આળસ છે; પોતાના તૂટેલા મનને ઊંચકવું એ જ સૌથી મોટો પુરુષાર્થ છે.