અનિચ્છનીય નકારાત્મકતાઓનો સામનો

અંગ્રેજી ભાષામાં 'ડિસ' ઉપસર્ગથી શરૂ થતા શબ્દો માણસની માનસિક શાંતિ હણી લે છે. ડિસપોઇન્ટમેન્ટ, ડિસકન્ટેન્ટ, ડિસ્ટ્રેક્શન, ડિસમિસલ કે ડિસઅપ્રૂવલ. આ બધા એવા મનોભાવો છે જે જીવનને અસ્તવ્યસ્ત બનાવી દે છે. કોઈ ચોક્કસ શાસ્ત્રમાં આ મોડેલની કોઈ અધિકૃત નોંધ નથી. આજના પર્સનલ ડેવલપમેન્ટ સાહિત્યમાંથી ઊભરી આવેલો આ વિચાર છે. તેનો સીધો અર્થ એ છે કે જીવનમાં આવતી નકારાત્મક લાગણીઓ સામે આંખ આડા કાન કરવાના બદલે તેમને ઓળખીને તેમનો સીધો સામનો કરવો.

આપણે મોટે ભાગે આવી નકારાત્મકતાઓથી ભાગવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ. હતાશા આવે ત્યારે મન બહેલાવીએ છીએ, ધ્યાન ભટકે ત્યારે સ્માર્ટફોન પકડી લઈએ છીએ. પરંતુ સમસ્યાને દબાવી રાખવાથી તેનો ઉકેલ આવતો નથી. સફળતા એ નથી કે જીવનમાંથી બધી અડચણો ગાયબ થઈ જાય. સફળતા એ છે કે જ્યારે નિરાશા કે વિક્ષેપ સામે આવીને ઊભા રહે, ત્યારે તમે કેટલા સ્થિર રહી શકો છો. આ નકારાત્મક પરિસ્થિતિઓને જીવનનો સ્વાભાવિક હિસ્સો ગણીને વ્યવહારુ પગલાં લેવાં પડે છે.

આ વાતને સમજવા માટે કોટાના કોઈ કોચિંગ ક્લાસમાં બેઠેલા અઢાર વર્ષના ગુજરાતી વિદ્યાર્થીને જુઓ. બારમા ધોરણની બોર્ડ પરીક્ષા અને જેઇઇની તૈયારી ચાલે છે. પહેલી નકારાત્મકતા આવે છે ડિસ્ટ્રેક્શન એટલે કે ધ્યાનભંગ, જ્યારે મિત્રો સાથે સમય વેડફાઈ જાય છે. પછી આવે છે ટેસ્ટનું ખરાબ પરિણામ એટલે ડિસપોઇન્ટમેન્ટ. જો તે આ નિરાશાને સત્ય માનીને હથિયાર હેઠાં મૂકી દેશે, તો આગળનો રસ્તો બંધ થઈ જશે. સ્માર્ટ વિદ્યાર્થી એ છે જે સમજે છે કે ખરાબ માર્ક્સ એ કાયમી સિક્કો નથી, માત્ર એક દિવસની પરિસ્થિતિ છે.

નકારાત્મક લાગણીઓ સામે લડવાનું કોઈ રહસ્યમય ગણિત નથી હોતું. જ્યારે પણ મનમાં કોઈ નકારાત્મક ઉપદ્રવ શરૂ થાય, ત્યારે તેનું નામ સ્પષ્ટ ઓળખો. શું આ મારી સાચી નિષ્ફળતા છે કે માત્ર ક્ષણિક હતાશા? જ્યારે તમે સમસ્યાનું સાચું સ્વરૂપ સમજી લો છો, ત્યારે તેનો ડર અડધો થઈ જાય છે. દુનિયા દરેક વખતે તમારી તરફેણમાં ચાલવાની નથી. માટે જ અણગમતી લાગણીઓ સાથે કામ પાર પાડવાની આવડત કેળવવી એ જ સાચી માનસિક પુખ્તતા છે.

નકારાત્મક લાગણીઓને રોકી શકાતી નથી. પણ તેમની સામે હાર સ્વીકારી લેવી એ આપણી પોતાની પસંદગી છે.