ક્રિસંડો માનસિકતા

સંગીતમાં 'ક્રિસંડો' એટલે અવાજ ધીમે ધીમે ચરમસીમા તરફ વધવો. આ માનસિકતાનો સરળ નિયમ છે: તમારું શ્રેષ્ઠ કામ હજુ બાકી છે. મોટા ભાગના લોકો જિંદગીને રિટાયરમેન્ટના ઢાળ તરીકે જુએ છે. યુવાનીમાં દોડ્યા, પૈસા બનાવ્યા, અને પછી બાકીનું આયખું માત્ર ભૂતકાળની વાગોળવણી. ક્રિસંડો માનસિકતા આ આળસુ વિચારને લાત મારે છે. તે કહે છે કે તમારું સૌથી મહત્વનું યોગદાન તમારા ભવિષ્યમાં હોવું જોઈએ, સ્મૃતિઓમાં નહીં.

આ વિચાર સ્ટીફન આર. કવીએ પોતાના અંતિમ દિવસોમાં આપ્યો હતો, જેને પાછળથી તેમના પુસ્તક 'લિવ લાઇફ ઇન ક્રિસંડો'માં આકાર મળ્યો. પશ્ચિમી સમાજ અને હવે આપણું મધ્યમવર્ગીય માનસ પણ સાઠ વર્ષે થાકીને બેસી જવાની ટેવ ધરાવે છે. લોકો માને છે કે જીવનનો પીક પોઇન્ટ આવી ગયો. કવીની દલીલ સ્પષ્ટ હતી: સફળતા મળે કે નિષ્ફળતા, તમારું આગલું પ્રકરણ પાછલા પ્રકરણ કરતાં વધુ ઊંચું અને અર્થપૂર્ણ હોવું જોઈએ.

આ વિચાર એવા લોકોને જગાડે છે જેઓ પોતાની ભૂતકાળની જીત પર જીવે છે. એક સફળતા મળી ગઈ એટલે આખી જિંદગી તેની વ્યાજખોરી પર ન કઢાય. જો તમે માનો છો કે તમારું શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ભૂતકાળમાં રહી ગયું, તો તમે જીવતા જીવ મ્યુઝિયમ બની ગયા છો. આગળ વધવાની ભૂખ જ તમને માનસિક રીતે જિંદા રાખે છે.

ન્યૂ જર્સી કે લંડનમાં વસતા આપણા એનઆરઆઈ કાકાઓને જુઓ. ચાલીસ વર્ષ સુપરમાર્કેટ, મોટેલ કે આઇટી કંપનીમાં ગધ્ધા મજૂરી કરી. ડૉલર કમાયા, મોટો બંગલો બનાવ્યો અને છોકરાઓને સેટલ કર્યા. પંચાવન પછી તેઓ અચાનક ખાલી થઈ જાય છે. સવારે વૉકિંગ અને સાંજે વોટ્સએપ પર ભારતના રાજકારણની ચર્ચા સિવાય કશું બચતું નથી. તેઓ 'ડિમિન્યુએન્ડો' એટલે કે ધીમા પડતા સૂર પર જીવે છે. તેના બદલે, કોઈ નવો પ્રોજેક્ટ, કોઈ નવી સ્કિલ કે સમાજને પાછું આપવાનું મોટું મિશન શરૂ થાય તો? સાઠ પછી પણ અવાજ બુલંદ થઈ શકે.

જીવન કોઈ જૂના ગીતનો કંટાળાજનક રિયાઝ નથી; છેલ્લો સુર સૌથી ઊંચો વાગવો જોઈએ.