ધિરાણનો સુવર્ણ નિયમ

ઉછીના પૈસા પર જીવવું એ કળા છે, પણ મોટાભાગના લોકો એમાં અણઘડ સાબિત થાય છે. અંગ્રેજી નાણાકીય જગતમાં એક ચોક્કસ માર્ગદર્શિકા જાણીતી છે, જેને ક્રેડિટ રૂલ કહે છે. આ કોઈ એક લેખકે રાતોરાત ઘડેલો સિદ્ધાંત નથી, પણ આધુનિક બેન્કિંગ અને ધિરાણ સંસ્થાઓના વ્યવહારમાંથી ઘડાયેલો અણલખ્યો કાયદો છે. તેનો પાયાનો વિચાર સાદો છે. તમારી પાસે ઉધાર લેવાની સત્તા હોવી અને એ સત્તાનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ કરી નાખવો, એ બંને વચ્ચે જમીન-આસમાનનો ફરક છે.

આ નિયમ મુખ્યત્વે બે બાબતો શીખવે છે. પહેલું, તમારી કુલ શાખ મર્યાદાનો મોટો હિસ્સો ક્યારેય વાપરી ન નાખો. તમે ઉપલબ્ધ રકમના ત્રીસ ટકાથી ઓછો જ વપરાશ કરો તો શાહુકારની નજરમાં તમે સંયમી દેખાઓ છો. બીજું, ઉધાર પાછું ચૂકવવાનો ઇતિહાસ જૂનો અને ચોખ્ખો હોવો જોઈએ. જે માણસ પોતાની પૂરી લિમિટ વાપરી નાખે છે, તે વ્યવહારુ નથી પણ ભીખારી જેવો જોખમી દેખાય છે. પૈસા તમારી આંગળી પર નાચવા જોઈએ, તમે પૈસાની આંગળી પર નહીં.

આ વિચાર માત્ર બેંક કાર્ડ પૂરતો સીમિત નથી, સત્તા અને સંબંધોમાં પણ આ જ ગણિત ચાલે છે. જ્યારે તમે સામેવાળા પાસેથી ઉપકાર કે સત્તાની છેલ્લી હદ વટાવી દો છો, ત્યારે તમારું મૂલ્ય ઘટી જાય છે. અનામત તાકાત રાખવી એ જ અસલી શાણપણ છે. બધું જ એકસાથે વટાવી લેવાની લાલચ માણસને દેવાદાર બનાવી દે છે.

ભારતીય રાજકારણમાં આ નિયમ હૂબહૂ જોવા મળે છે. ચૂંટણી નજીક આવે ત્યારે અમુક પક્ષો જનતાને રીઝવવા માટે તિજોરી ખાલી કરીને મફત યોજનાઓની લહાણી શરૂ કરી દે છે. આ રાજકીય શાખનો અંધાધૂંધ વપરાશ છે. પાંચ વર્ષની શાખ તેઓ એક જ મહિનામાં વાપરી નાખે છે. સામે પક્ષે, ચતુર નેતાઓ પોતાની રાજકીય તાકાતનો છેલ્લો પત્તો હંમેશાં ખિસ્સામાં રાખે છે. તેઓ બધો દારૂગોળો એકસાથે બાળતા નથી, કારણ કે રાજકારણમાં પણ પૂરેપૂરો ઉધાર ઉપાડી લેનાર પક્ષ છેવટે મતદારો સામે લાચાર બની જાય છે.

જે માણસ પોતાની પૂરી મર્યાદા વાપરી નાખે છે, તે સત્તાવાન નથી પણ જોખમ બની જાય છે.