સેલિબ્રિટી વર્શિપ સ્કેલ

કોઈ જાણીતા ચહેરાને જોઈને ખુશ થવું સ્વાભાવિક છે. પણ એ ચહેરાને ઈશ્વર માની બેસવું એ માનસિક વિકૃતિ છે. મનોવિજ્ઞાનમાં આ તરસ માપવા માટે એક માપદંડ છે: સેલિબ્રિટી વર્શિપ સ્કેલ. અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક લીન મેકકચેન અને તેમના સાથીઓએ ૨૦૦૨ની આસપાસ આ થિયરી વિકસાવી. આ સ્કેલ માણસના આંધળા આકર્ષણને ત્રણ તબક્કામાં વહેંચે છે. પહેલો તબક્કો હળવો છે—મનોરંજન માટે ગપસપ કરવી. બીજો તબક્કો તીવ્ર છે—તે વ્યક્તિ સાથે અંગત લાગણી જોડવી. ત્રીજો તબક્કો સીધો સીમારેખા વટાવી જાય છે. ત્યાં માણસ સામેવાળા માટે મરવા કે મારવા તૈયાર થઈ જાય છે.

આ કોઈ ભક્તિ નથી, એકપક્ષીય સંબંધનો ભ્રમ છે. જેને તમે જાણતા નથી, જે તમારું અસ્તિત્વ પણ ઓળખતો નથી, તેના કપડાં, તેનું ભોજન અને તેના છૂટાછેડા તમારા બ્લડ પ્રેશરને નક્કી કરવા માંડે છે. અસલ જિંદગી ખાલી હોય ત્યારે માણસ બીજાની ભપકાદાર જિંદગીમાં પોતાની ઓળખ શોધે છે. પોતાના ઘરમાં શાંતિ ન હોય પણ પડદા પરના હીરોના ઘરમાં શું રાંધાયું તે જાણવા માણસ તરફડે છે. આ માપદંડ બતાવે છે કે તમે ક્યારે ચાહકમાંથી માનસિક ગુલામ બની ગયા.

આ રોગ લંડન કે ન્યૂ જર્સીમાં વસતા આપણા એનઆરઆઈ વર્તુળોમાં બરાબર પાંગરે છે. અમેરિકામાં મોટેલ કે સુપરમાર્કેટ સંભાળતા કિશોરભાઈને પોતાના છોકરાના પરિણામની ચિંતા નથી. પણ બોલિવૂડનો કોઈ સુપરસ્ટાર એટલાન્ટામાં પર્ફોર્મ કરવા આવે એટલે પાંચ હજાર ડોલરની વીઆઈપી ટિકિટ ખરીદી લેશે. એક્ટર સાથે પાંચ સેકન્ડની સેલ્ફી લેવા આખી રાત લાઈનમાં ઊભા રહેશે. વોટ્સએપ ગ્રૂપમાં એ ફોટો મૂકીને લખશે: 'મારો ભાઈ!' સામેવાળો સ્ટાર આમને ઓળખતો પણ નથી. છતાં કિશોરભાઈ પોતાની આખી પ્રતિષ્ઠા એ ભાડૂતી નિકટતા પર ગિરવે મૂકી દે છે.

પરાયા માણસના વૈભવમાં પોતાની જાતને ઓગાળી દેવી એ નબળા મનની નિશાની છે. દુનિયા તાળીઓ પાડનારાઓને ભૂલી જાય છે અને સ્ટેજ પર ઊભેલાને યાદ રાખે છે. જ્યારે તમે કોઈ અજાણ્યા સિતારાના પગરખાં સાફ કરવા જેટલા આતુર બનો, ત્યારે સમજી લેવું કે તમારો પોતાનો આત્મસન્માનનો સ્કેલ તળિયે બેસી ગયો છે.

જે માણસ બીજાના અજવાળે નાચવાનું શરૂ કરે છે, એનો પોતાનો પડછાયો પણ ખોવાઈ જાય છે.