બે વત્તા બે નિયમ

ગણિતનો સૌથી સરળ દાખલો છે: બે વત્તા બે એટલે ચાર. પણ વ્યવહારમાં આ એક ચપળ નિયમ બની જાય છે. જ્યારે કોઈ મોટો નિર્ણય લેવાનો હોય કે કોઈ નવું કામ શરૂ કરવું હોય, ત્યારે માણસ ભવિષ્યની લાંબી ગણતરીઓમાં ફસાઈ જાય છે. બે વત્તા બે નિયમ સીધો છે: આગામી બે દિવસ અને આગામી બે અઠવાડિયા જ જુઓ. બહુ દૂરનું આયોજન કાગળ પર સારું લાગે, વાસ્તવમાં તૂટી પડે છે. તાત્કાલિક શું કરવાનું છે અને ત્યારપછીનું આગલું ડગલું કયું છે, એટલું જ સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ.

આ નિયમ કોઈ લેબોરેટરીમાં જન્મ્યો નથી. આધુનિક મેનેજમેન્ટ અને પરફોર્મન્સ કોચિંગમાં આ વાત અવારનવાર જુદા જુદા સ્વરૂપે વપરાય છે. અમુક લોકો તેને બે કલાક અને બે દિવસના હિસાબે પણ જુએ છે. ચોક્કસ પ્રણેતાનું નામ ઇતિહાસમાં નથી નોંધાયું. પણ આ વિચારની તાકાત એની સાદગીમાં છે. મગજ જ્યારે મોટા લક્ષ્યના ભાર નીચે દબાઈ જાય, ત્યારે તેને નાની, મક્કમ સરહદો આપવી પડે છે.

આ નિયમની જરૂર એટલા માટે છે કારણ કે માણસ મોટે ભાગે લકવાગ્રસ્ત વિશ્લેષણનો ભોગ બને છે. આવતા વર્ષે શું થશે એની ચિંતામાં આજના બે કલાક બગડે છે. પરિણામ એ આવે છે કે શરૂઆત જ થતી નથી. બે વત્તા બે તમને ભ્રમમાંથી બહાર ખેંચી લાવે છે. તે તમને પૂછે છે: અત્યારે હાથમાં શું છે? અને આ વીતે એટલે તરત શું કરવાનું છે? બસ, વાત પૂરી.

ક્રિકેટના મેદાન પર આ નિયમ જીવંત દેખાય છે. ધારો કે ભારતની ટીમ સામે ત્રણસો પચાસ રનનો પહાડ જેવો ટાર્ગેટ છે. ડ્રેસિંગ રૂમમાં બેસીને કોઈ બેટ્સમેન પચાસ ઓવરનો એકસાથે હિસાબ માંડવા બેસે તો પહેલી જ ઓવરમાં ક્લીન બોલ્ડ થઈ જાય. ચતુર બેટ્સમેન બે વત્તા બે રમે છે. આગામી બે બોલ કેવી રીતે રમવા અને પછીની બે ઓવરમાં સ્ટ્રાઇક કેવી રીતે રોટેટ કરવી. આખો સ્કોરબોર્ડ આપોઆપ બદલાઈ જાય છે. જે ખેલાડી પચાસમી ઓવરનો વિચાર પહેલી ઓવરે કરે છે, એ પેવેલિયનમાં વહેલો પહોંચે છે.

લાંબી યોજનાઓ અહંકાર સંતોષે છે, નાના ગણિત પરિણામ આપે છે. બે પગલાં પછી જ ત્રીજું પગલું દેખાશે, ત્યાં સુધી દોડવાનો ડોળ બંધ કરો.