આકાશ ચીનનું છે, આપણે હજી ઉપર જોઈએ છીએ

**English Title:** *The Sky Belongs to China, We Are Still Looking Up*
**Gujarati Title:** *આકાશ ચીનનું છે, આપણે હજી ઉપર જોઈએ છીએ*

---

ભારતમાં એક રિવાજ છે — જે વસ્તુ આપણે બનાવી નથી શકતા, એના પર આપણે ગર્વથી ટેક્સ લગાવીએ છીએ. ડ્રોન એનું તાજું ઉદાહરણ છે.

ચીનમાં એક છોકરો સવારે ઊઠીને શાળાએ જાય છે, બપોરે રોબોટિક્સ ક્લબમાં ડ્રોન બનાવે છે, સાંજે એને ઉડાડે છે, અને રાત્રે એની કંપની IPO લાવવાની તૈયારી કરે છે. એ જ ઉંમરનો આપણો છોકરો? એ "બેટા, એન્જિનિયરિંગ કર, પછી MBA કર, પછી અમેરિકા જા" ની ત્રણ-તબક્કાની યોજનામાં ફસાયેલો છે. ડ્રોન તો દૂરની વાત, એને હજી પોતાનું ભવિષ્ય જ ઉડતું દેખાતું નથી.

ચીને છેલ્લા વીસ વર્ષમાં શું કર્યું? એણે કહ્યું — "અમે ડ્રોન બનાવીશું." અને બનાવી દીધા. DJI નામની એક કંપની આજે દુનિયાના ૭૦% સિવિલ ડ્રોન બજાર પર બેઠી છે. શેન્ઝેન શહેરમાં તમે કોઈ પણ ગલીમાં જાવ, ત્યાં ડ્રોનના સ્પેરપાર્ટ્સ એવી રીતે મળે છે જેવી રીતે અમદાવાદના રિલીફ રોડ પર મોબાઈલ કવર. અને આપણે? આપણે ૨૦૧૪માં "મેક ઇન ઇન્ડિયા" નો લોગો બનાવ્યો, ૨૦૨૧માં "ડ્રોન પોલિસી" બનાવી, ૨૦૨૩માં "ડ્રોન દીદી" યોજના શરૂ કરી, અને ૨૦૨૬માં હજી પૂછીએ છીએ — "ભાઈ, મોટર ક્યાંથી લાવીશું?"

સત્ય તો એ છે કે આપણા ૭૦% ડ્રોન પાર્ટ્સ આજે પણ ચીનથી જ આવે છે. એટલે "આત્મનિર્ભર ભારત" નો ડ્રોન ઉડે છે, પણ એના પાંખો, મોટર, બેટરી, કેમેરા, અને સેન્સર — બધું પાડોશીના ઘરેથી ઉધાર. ગુજરાતી ભાષામાં કહીએ તો — મંડપ આપણો, જમણ ચીનનું.

પ્રશ્ન એ છે કે આવું કેમ થયું? જવાબ સરળ છે — આપણે "જુગાડ" ને "ઇનોવેશન" સમજી બેઠા છીએ. ચીન જ્યારે પોતાની યુનિવર્સિટીઓમાં અબજો રૂપિયા R&D પાછળ ફેંકી રહ્યું હતું, ત્યારે આપણી IIT-IIMની ચર્ચાઓ "પ્લેસમેન્ટ પેકેજ" પર ચાલતી હતી. જે છોકરો ડ્રોન બનાવી શકે એવો છે, એ ગોલ્ડમેન સૅક્સમાં એક્સેલ શીટ ભરી રહ્યો છે. અને જે છોકરો એક્સેલ શીટ ભરી શકે એવો છે, એ સ્ટાર્ટઅપ ખોલીને ડ્રોન વેચવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે. દેશની પ્રતિભા ઊલટી દિશામાં ઉડી રહી છે — પણ આપણે એને "બ્રેઇન સર્ક્યુલેશન" કહીને તાળીઓ પાડીએ છીએ.

બીજી મજા જુઓ. આપણા દેશમાં ડ્રોન ઉડાડવા માટે પહેલા DGCA પાસેથી લાયસન્સ જોઈએ, પછી પોલીસને જાણ કરવી પડે, પછી પાડોશી પૂછે "ભાઈ, શું જાસૂસી કરો છો?", પછી મમ્મી કહે "આ બધું મૂકી દે, સારું છોકરી મળે છે જોવા જા." એક ડ્રોન ઉડાડવામાં જેટલી પરમિશન જોઈએ, એટલીમાં ચીન એક નવી ફેક્ટરી ખોલી દે છે.

અને હા, ચીનનું "મિરાકલ" પણ કોઈ આસમાનમાંથી નથી પડ્યું. એમણે કોપી કર્યું, શીખ્યું, સુધાર્યું, અને પછી ઓવરટેક કર્યું. આપણે પણ કોપી તો કરીએ છીએ — પણ ફક્ત બોલિવૂડની ફિલ્મોમાં. ટેકનોલોજીમાં આપણને "મૌલિકતા" ની ચિંતા થઈ જાય છે. વિચિત્ર પ્રજા છીએ — ગીત ચોરીશું, સ્ક્રિપ્ટ ચોરીશું, પણ સેમિકન્ડક્ટરનો ડિઝાઇન ચોરવામાં શરમ આવે છે.

યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધે દુનિયાને બતાવી દીધું કે હવે યુદ્ધ ટેન્કથી નહીં, ડ્રોનથી લડાશે. એક ૫૦૦ ડોલરનું ડ્રોન ૫ કરોડની ટેન્ક ઉડાવી શકે છે. અને આપણે? આપણે હજી "બોર્ડર પર સૈનિકોની સંખ્યા" ગણીએ છીએ. જ્યારે પાડોશી પાસે હજારો ડ્રોન છે, ત્યારે આપણી તૈયારી છે — "આત્મા સે મજબૂત." આત્મા મજબૂત હોવી જરૂરી છે, પણ આત્માને રડાર પર ડિટેક્ટ નથી કરી શકાતી.

ગુજરાતી માણસ સ્વભાવે વેપારી છે. એને ખબર છે કે જે વસ્તુ બનાવવી મુશ્કેલ હોય, એ ઇમ્પોર્ટ કરીને વેચવામાં વધારે નફો છે. એટલે આપણા "ડ્રોન સ્ટાર્ટઅપ્સ" પણ મોટેભાગે ચીનનો માલ ભારતમાં રીપેકેજ કરીને વેચે છે. લેબલ પર "ભારતીય" લખેલું હોય, બોક્સની અંદર "Made in Shenzhen." આ આપણી રાષ્ટ્રીય સ્કિલ છે — દેશભક્તિને પણ વેપારમાં ફેરવી દેવાની.

છતાં આશા છોડવાની નથી. ભારતમાં હવે કેટલીક કંપનીઓ — ideaForge, Garuda Aerospace — સાચે જ કંઈ બનાવી રહી છે. પણ સવાલ એ છે કે જે દેશ પાસે ૧૪૦ કરોડ લોકો છે, એ દેશમાંથી ફક્ત ૫-૭ કંપનીઓ આ કામ કરે, અને બાકીના બધા ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સ બનાવે — એ "વસ્તીનો ફાયદો" છે કે "વસ્તીનું વેડફાટ"?

સાચી વાત તો એ છે કે ડ્રોન ટેકનોલોજી માત્ર મશીન નથી, એ માનસિકતા છે. ચીને એ માનસિકતા વર્ષોથી ઘડી છે — શિસ્ત, લાંબા ગાળાનું આયોજન, અને "જે કરવાનું છે એ કરો, બોલવાનું બંધ કરો" નો સિદ્ધાંત. આપણે? આપણે પહેલા WhatsApp ગ્રુપમાં ચર્ચા કરીશું, પછી ટ્વિટર પર ડિબેટ કરીશું, પછી ગોદી મીડિયા પર પ્રાઇમ ટાઇમ કરીશું, અને છેલ્લે કહીશું — "આવતા વર્ષે ચોક્કસ કરીશું."

આકાશ ચીને જીતી લીધું છે. આપણે હજી જમીન પર ઊભા રહીને "ડિજિટલ ઇન્ડિયા" ની સેલ્ફી લઈ રહ્યા છીએ.

---

### 🛸 Real but Weird Facts

- DJI એક જ કંપની દુનિયાના સિવિલ ડ્રોન માર્કેટના લગભગ ૭૦-૮૦% પર કબજો ધરાવે છે — એટલે કે અમેરિકા, ઇઝરાયેલ, અને ભારત ભેગા થઈને પણ એક ચીની કંપનીને હરાવી શક્યા નથી.
- ભારત સરકારે ૨૦૨૨માં ચીની ડ્રોન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો, પણ આપણા "ભારતીય" ડ્રોનના ૭૦% પાર્ટ્સ આજે પણ ચીનથી જ આવે છે — એટલે પ્રતિબંધ ડ્રોન પર છે, પાર્ટ્સ પર નહીં.
- શેન્ઝેન શહેરમાં એક ડ્રોન પ્રોટોટાઇપ ૨૪ કલાકમાં બની જાય છે; ભારતમાં એ જ પ્રોટોટાઇપ બનાવવા માટે પહેલાં ત્રણ ફાઇલો, બે મંત્રાલયો, અને એક "સંયુક્ત સમિતિ" ની મંજૂરી જોઈએ છે.

---

**Parag Ratanpara**

*If you like it, please share it.*

#DroneRevolution #MakeInIndia #ChinaTech #IndianInnovation #ડ્રોનક્રાંતિ #ભારતનુંભવિષ્ય #આત્મનિર્ભરભારત #ટેકનોલોજીસત્ય