સ્મૃતિલોકનું મહાભ્રમણ: એક આધ્યાત્મિક વ્યંગ્ય

**સ્મૃતિલોકનું મહાભ્રમણ: એક આધ્યાત્મિક વ્યંગ્ય**
*- પરાગ રતનપરા*

હા, હા! સવારે ઊઠીને જ્યારે હું મારી યાદશક્તિને શોધું છું ત્યારે - કોફીના કપમાં તરતી - મને સમજાય છે કે મેમરી લેન એ છે જ નહીં, માત્ર એક મૃગજળ છે! (બ્લૂમ સાહેબની જેમ હું પણ અમદાવાદના રસ્તાઓ પર ભટકું છું, પણ મારી ઓડિસી છે આંતરિક...)

દસ્તાવેજ કહે છે - "memory operates more like a storyteller" - અરે વાહ! તો આપણા મગજમાં બેઠેલો આ કથાકાર કોણ છે? કદાચ માયાની દેવી? કે પછી અકાશિક રેકોર્ડ્સનો કોઈ ગુપ્ત એજન્ટ?

મંદિરની ઘંટીઓ... ટણ... ટણ... ટણ... (જોયસની ડબલિનની ઘંટીઓની જેમ) પણ અહીં? અહીં તો આ ઘંટીઓ ચક્રો ખોલે છે! સહસ્રાર ચક્રમાં બેઠેલી સ્મૃતિ - fragmentary, selective, interpretive - બરાબર જેમ વેદાંત કહે છે: "બ્રહ્મ સત્યં જગન્મિથ્યા"!

કાકી કહેતી - "બેટા, ભૂલી જવું એ પાપ છે!" પણ neuroscience કહે છે ભૂલવું જરૂરી છે! (હસો, હસો! વિજ્ઞાન અને સંસ્કાર વચ્ચેનો આ સંગ્રામ!) તો શું કરીએ? કુંડલિની યોગ? કે memory palace technique?

આ "eyewitness testimony" ની વાત... હા! કોર્ટરૂમમાં સત્યની શોધ? માત્ર એક નાટક! હરેક સાક્ષી પોતાના કર્મના ચશ્મામાંથી જુએ છે... રાશિચક્ર, ગ્રહોની સ્થિતિ, પૂર્વજન્મના સંસ્કારો - બધું જ આપણી યાદોને રંગે છે!

અને collective memory? આ તો સામૂહિક催眠 છે! (હાઇપ્નોસિસ, mesmerism, માનસિક સંક્રમણ!) દિવાળીની રાત્રે જ્યારે બધા યાદ કરે છે રામનું વનવાસથી પરત આવવું - પણ કોણે જોયું? કોની memory?

stream-of-consciousness ચાલુ રહે છે... ટિક... ટોક... ટિક... ટોક... (સમયનું ચક્ર કે મગજના neurons નો નાચ?)

છેલ્લે, આ "Memory Lane" પુસ્તક જે Ciara Greene અને Gillian Murphy એ લખ્યું - તે પણ એક illusion! કારણ કે દરેક વાચક પોતાની રીતે યાદ રાખશે... પોતાના અર્થ કાઢશે...

તો મિત્રો, આવો સ્વીકારીએ: આપણે બધા amnesiacs છીએ, કોસ્મિક망भूલની રમતમાં ફસાયેલા, યાદોના મહાસાગરમાં તરતા, સત્યને શોધતા પણ માત્ર માયા જ મળે છે!

*ॐ તત् સત્*

*[સમાપ્ત]*