૧૦ મિલિયનના ૭૪૦ મિલિયન કેવી રીતે બન્યા? એક સાચી વાર્તા

# ૧૦ મિલિયનના ૭૪૦ મિલિયન કેવી રીતે બન્યા? એક સાચી વાર્તા

જુઓ દોસ્તો, હું તમને એક એવી વાર્તા કહેવાનો છું જે સાંભળીને તમને થશે કે યાર, મેં પણ MBA કર્યું હોત તો સારું થાત. પણ ચિંતા ના કરો, MBA કરવાથી આવું નથી આવડતું. આવું તો અમેરિકાના વોલ સ્ટ્રીટમાં જ આવડે છે. અને હા, આ વાર્તા ૧૦૦% સાચી છે.

## તો વાત જાણે એમ છે કે...

૧૯૮૬ની સાલ હતી. એ જમાનામાં ભારતમાં લોકો મારુતિ ૮૦૦ માટે લાઈન લગાવતા હતા, અને અમેરિકામાં એક કંપની હતી — **Wesray Capital**. નામ અઘરું છે, પણ કામ સહેલું છે. આ કંપનીના માલિક હતા **Raymond Chambers** અને **William E. Simon** (હા, એ જ સાયમન જે US Treasury Secretary પણ રહી ચૂકેલા). બંને જણ ભેગા મળીને એક ધંધો શોધી રહ્યા હતા.

એ જ વખતે બીજી એક મોટી કંપની હતી — **KKR** (Kohlberg Kravis Roberts). આ લોકોએ હમણાં જ એક બીજી જાયન્ટ કંપની **Beatrice Companies** ખરીદી હતી. હવે Beatrice એક એવી કંપની હતી જેની અંદર બહુ બધી નાની-મોટી કંપનીઓ હતી — જેમ કે મમ્મીની પર્સની અંદર લિપસ્ટિક, મોબાઈલ, પૈસા, ચાવી, બધું હોય ને? એવું જ. અને એ પર્સની અંદરથી એક બહુ કિંમતી વસ્તુ નીકળી — **Avis**. એ જ Avis, કાર ભાડે આપવાવાળી કંપની. દુનિયાની સૌથી મોટી રેન્ટ-અ-કાર કંપનીઓમાંની એક.

## પહેલો ટ્વિસ્ટ: ઉતાવળ

હવે KKRને ઉતાવળ હતી. બહુ બધી ઉતાવળ. Beatriceનો દેવાનો ભાર એટલો હતો કે એમણે જલ્દીથી કંપનીના ટુકડા કરીને વેચવા પડે એમ હતું. Wall Street પર બધા એક્સપર્ટ્સ કહેતા હતા — "ભાઈ, Avisના ઓછામાં ઓછા **૪૦ કરોડ ડોલર** (ચાલીસ કરોડ ડોલર, એટલે કે આજના ભાવે લગભગ ૩,૩૦૦ કરોડ રૂપિયા) તો મળવા જ જોઈએ."

પણ KKR પાસે સમય નહોતો. અને આ બાજુ Wesrayવાળા તૈયાર બેઠા હતા. એમણે કહ્યું — "ભાઈ, અમે **૨૫ કરોડ ડોલર** (પચીસ કરોડ ડોલર, અંદાજે ૨,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા) આપીએ છીએ. પણ અત્યારે જ. સાઇન કરો." KKR એ પણ વિચાર્યું — હાથમાં આવેલું કબૂતર, છતના મોર કરતાં સારું. ડીલ થઈ ગઈ.

અને હા, એક વાત નોંધવા જેવી છે — Wesrayએ પોતાના ખિસ્સામાંથી ફક્ત **૧ કરોડ ડોલર** (એક કરોડ ડોલર, એટલે કે લગભગ ૮૦ કરોડ રૂપિયા) કાઢ્યા. બાકીના બધા પૈસા દેવામાંથી. ઉપરથી Avisનું જૂનું દેવું — **૧૩૦ કરોડ ડોલરથી વધારે** (એક અબજ ત્રીસ કરોડ ડોલર, અંદાજે ૧૦,૮૦૦ કરોડ રૂપિયા) — એ પણ પોતાના માથે લીધું.

આ સાંભળીને તમને થશે — "ગાંડા છે શું?" ના ભાઈ, ગાંડા નથી. જીનિયસ છે. આગળ વાંચો.

## બીજો ટ્વિસ્ટ: કાપો અને વેચો

Wesrayએ Avis ખરીદી એના ૧૪ મહિના નહીં, ૪-૫ મહિનામાં જ કામ શરૂ કરી દીધું. એમનો પ્લાન સિમ્પલ હતો — આખી કંપની નહીં જોઈતી, અમુક જ ભાગ જોઈએ. બાકીનું બધું વેચી મારો.

જુલાઈ ૧૯૮૬માં એમણે Avisના **ડોમેસ્ટિક ફ્લીટ મેનેજમેન્ટ** (Avis Leasing) નો ધંધો વેચી માર્યો — **૨૮ કરોડ ડોલરમાં** (અઠ્ઠાવીસ કરોડ ડોલર, આજના ભાવે લગભગ ૨,૩૦૦ કરોડ રૂપિયા).

પછી ઓગસ્ટમાં **Avis Europe** નો IPO કરી દીધો — **૩૦ કરોડ ડોલર** (ત્રીસ કરોડ ડોલર, લગભગ ૨,૫૦૦ કરોડ રૂપિયા) ઊભા કરી લીધા.

બોલો, કુલ થયા **૫૮ કરોડ ડોલર**. અને પોતે ખરીદી હતી **૨૫ કરોડમાં**. મતલબ, ૬ મહિનામાં જ ખર્ચ કાઢીને ઉપરથી નફો. બાકી જે Avis વધ્યું — કાર ભાડે આપવાવાળો મુખ્ય બિઝનેસ — એ એમને લગભગ મફતમાં મળી ગયો. Zero cost. Free. ફોકટ.

## ત્રીજો ટ્વિસ્ટ (અને અહીં જ ખરી મજા છે)

હવે Wesrayએ એક બહુ હોંશિયાર ચાલ ચાલી. એમણે Avis એક સામાન્ય કંપનીને નહીં વેચી. એમણે Avis વેચી **ESOP** ને — Employee Stock Ownership Plan ને. મતલબ કે Avisના કર્મચારીઓએ જ પોતાની કંપની ખરીદી!

તમે પૂછશો — "કર્મચારીઓ પાસે આટલા પૈસા ક્યાંથી?" સવાલ એકદમ સાચો. જવાબ છે — દેવું. કર્મચારીઓએ બેંક પાસેથી દેવું લીધું. અને અમેરિકાના કાયદા પ્રમાણે, ESOPને જે બેંક પૈસા ઉધાર આપે એને ટેક્સમાં બહુ મોટી છૂટ મળે. એટલે બેંક ઓછા વ્યાજે વધારે પૈસા ઉધાર આપવા તૈયાર. એટલે ESOP વધારે ભાવ ચૂકવવા તૈયાર.

અને કેટલો ભાવ ચૂકવ્યો? **૧૭૫ કરોડ ડોલર** (એક અબજ પંચોતેર કરોડ ડોલર, આજના ભાવે લગભગ ૧૪,૫૦૦ કરોડ રૂપિયા).

દોસ્તો, આંખ ફાડીને વાંચો — ૨૫ કરોડમાં ખરીદીને ૧૭૫ કરોડમાં વેચ્યું. ૭ ગણો ભાવ.

## ફાઈનલ એકાઉન્ટ: ગણિત

ચાલો હિસાબ કરીએ:

Wesrayએ રોક્યા: **૧ કરોડ ડોલર** (૮૦ કરોડ રૂપિયા)
Wesrayને પાછા મળ્યા: લગભગ **૭૫ કરોડ ડોલર** (પંચોતેર કરોડ ડોલર, આજના ભાવે અંદાજે ૬,૨૦૦ કરોડ રૂપિયા)

એમાંથી **૫૦ કરોડ ડોલર** કેશમાં, બાકીના સિક્યોરિટીઝમાં.

કુલ નફો: **૭૪ કરોડ ડોલર** (ચુંમોતેર કરોડ ડોલર).

મતલબ, ૧ કરોડના ૭૫ કરોડ. **૭૫ ગણો રિટર્ન. ૧૪ મહિનામાં.**

તમારી SIP આપે છે ૧૨%. FD આપે છે ૭%. મારી મમ્મીની ચિટ્ટી આપે છે ૧૫%. અને આ લોકો? ૭,૪૦૦%.

## તો આમાંથી શીખવાનું શું?

હું જાણું છું તમે શું વિચારો છો — "યાર Parag, આવું તો અમેરિકામાં જ થાય." ના ભાઈ. આમાં ત્રણ લેસન છે, અને એ દુનિયામાં ક્યાંય પણ લાગુ પડે છે:

**પહેલું**: જો સામેવાળાને ઉતાવળ હોય, તો તમારું કામ ૫૦% પૂરું. KKR ઉતાવળમાં હતું, એટલે Wesrayને સસ્તામાં Avis મળી.

**બીજું**: પહેલા પૈસા કાઢો, પછી નફો વિચારો. Wesrayએ ૬ મહિનામાં જ મૂડી પાછી કાઢી લીધી. એ પછી જે થાય એ બધું બોનસ. રિસ્ક ખતમ.

**ત્રીજું**: સાચા સમયે, સાચા ખરીદદારને વેચો. દુનિયાનો સૌથી મોટો ભાવ આપનારો કોણ છે એ શોધો. Wesrayને ખબર હતી કે ESOP સૌથી વધારે ભાવ આપશે, કારણ કે ટેક્સ બેનિફિટ.

---

તો દોસ્તો, આ હતી વાર્તા — "૧ કરોડના ૭૫ કરોડ". સાચી વાર્તા. બોલિવુડ ફિલ્મ નહીં. પણ બોલિવુડ ફિલ્મ કરતાં ય વધારે મસાલેદાર. વિચારો, તમે જ્યારે નેક્સ્ટ ટાઈમ Avisની કાર ભાડે લો, ત્યારે યાદ કરજો — આ કંપની પાછળ કેટલું મોટું ડ્રામા થઈ ચૂક્યું છે.

અને હા, એક છેલ્લી વાત — ફાઈનાન્સ બોરિંગ નથી. ફાઈનાન્સ શીખવાવાળા લોકો બોરિંગ છે. 😉

**— પરાગ રતનપરા**