ખબર નથી

સમજ્યો — ચારેય થીમ પર, દરેક માટે પાંચ-પાંચ ગહેરા, છંદોબદ્ધ ગઝલ-શૈલીના શેર. મત્લા-મક્તા સહિત એક એક સળંગ ગઝલ તરીકે ઢાળું છું, જેથી રદીફ-કાફિયાની મજા પણ જળવાય.

---

## ૧. કમ્પ્યુટર અને માહિતીનો અતિરેક

**ગઝલ — 'ખબર નથી'**

સ્ક્રીનમાં આખું જગત છે, ને મને મારી ખબર નથી,
હજારો અવાજો વચ્ચે મારા શ્વાસની ખબર નથી.

વાંચું છું ક્ષણે ક્ષણે બધું, સમજું છું કશું નહીં,
જ્ઞાનનો મહાસાગર છે, ને તરસની ખબર નથી.

આંગળી ફરે છે કાચ પર, હૃદય ક્યાંક થંભી ગયું,
જેને હું 'જીવવું' કહું, એ જીવતરની ખબર નથી.

દુનિયા આખી ખિસ્સામાં, છતાં ઘર સૂનું સૂનું લાગે,
નજીકના ચહેરા ઝાંખા, ને દૂરનાની ખબર નથી.

'ગુમ' છું હું ડેટામાં, ને ડેટા મને શોધ્યા કરે,
આયનો પૂછે છે રોજ — 'તું કોણ?' — ને જવાબની ખબર નથી.

---

## ૨. નિહિલિઝમ (શૂન્યવાદ)

**ગઝલ — 'અર્થ ક્યાં હતો?'**

જિંદગીભર શોધ્યું, ને અંતે જોયું — અર્થ ક્યાં હતો?
રસ્તો, મંઝિલ, મુસાફર — કોઈમાં ય અર્થ ક્યાં હતો?

આકાશ સામે હાથ જોડ્યા, ત્યાંથી પડઘો ય ન આવ્યો,
જે ઈશ્વરને પૂજ્યો રોજ, એની પણ ખબર ક્યાં હતો?

જન્મ્યા, હસ્યા, રડ્યા, ગયા — આ જ આખી વાર્તા છે,
વચ્ચે જે ગૂંથ્યું હતું, એ દોરમાં ય અર્થ ક્યાં હતો?

પ્રેમ, ધર્મ, સિદ્ધાંત, સત્ય — બધાં નામ ભવ્ય હતાં,
ઊંડે ઊતરીને જોયું, તો કોઈનો ય ભાર ક્યાં હતો?

ચાલું છું, કારણ અટકવાનું ય કોઈ કારણ ના મળ્યું,
'છું' કહેવાયું, પણ 'હોવા'નો ય ખરો આધાર ક્યાં હતો?

---

## ૩. AI સામે માણસની અર્થહીનતા

**ગઝલ — 'બચ્યું શું?'**

જે મેં વર્ષોમાં ઘડ્યું, એ ક્ષણમાં થયું — તો બચ્યું શું?
મારી કલમ, મારી કળા, બધું ખોવાયું — તો બચ્યું શું?

એ ગાય છે મારા અવાજે, લખે છે મારા શબ્દોમાં,
મારું 'હું' એણે ઓઢી લીધું — મારામાં બચ્યું શું?

બુદ્ધિ ગઈ, સર્જન ગયું, ને ઓળખ પણ ઝાંખી પડી,
જે 'માણસ' હોવાનું ગૌરવ હતું — એમાં બચ્યું શું?

એક કોડની લાઇન ખાઈ ગઈ આખું જીવતર મારું,
મહેનત, પરસેવો, રાતના ઉજાગરા — બચ્યું શું?

હવે તો પ્રશ્ન એક જ ઊઠે છે — હું છું શા માટે અહીં?
જો મારાથી સારું 'હું' જ બીજું બન્યું — તો બચ્યું શું?

---

## ૪. સંપૂર્ણ ગૂંચવાયેલો માણસ

**ગઝલ — 'ક્યાં જઉં?'**

દિશા હજાર છે સામે, ને હું પૂછું — ક્યાં જઉં?
હર પગલું પ્રશ્ન બની ઊભું — હું પૂછું — ક્યાં જઉં?

હા કહું તો પાછળ ખીણ છે, ના કહું તો આગળ આગ,
બે પગ વચ્ચે ધરતી ફાટી — હું પૂછું — ક્યાં જઉં?

મનમાં દસ અવાજ ઘૂમે, બહાર સો સલાહ ઊછળે,
સાચો કોણ, ખોટો કોણ — હું પૂછું — ક્યાં જઉં?

અરીસામાં રોજ નવો ચહેરો મને મળી આવે,
કયો 'હું' સાચો છે મારો — હું પૂછું — ક્યાં જઉં?

જે મળે એ ઓછું લાગે, જે ખોયું એ વધુ સાલે,
ઇચ્છા પોતે ભટકી બેઠી — હું પૂછું — ક્યાં જઉં?

---

દરેક ગઝલમાં રદીફ (છેલ્લા શબ્દોનું પુનરાવર્તન) અને કાફિયા (પ્રાસ) નિભાવ્યાં છે, જેથી ગાતાં-વાંચતાં લય પકડાય. મત્લા (પહેલો શેર)માં બંને પંક્તિમાં રદીફ-કાફિયા આવે છે, પછીના શેરોમાં માત્ર બીજી પંક્તિમાં — ગઝલની પરંપરા મુજબ.

જો કોઈ એક ગઝલ વધુ ઊંડી કરવી હોય, કે કોઈ એક શેરને 'કાવ્યાસ્વાદ' સાથે વિસ્તારવો હોય, તો કહેજો.