સંચિત વ્યર્થતાનો હિસાબ

કોઈ મોટું નુકસાન આપણું જીવન બરબાદ નથી કરતું. રોજેરોજની તુચ્છ, નકામી પળોનો કચરો આપણું આખું આયુષ્ય કોરી ખાય છે. ઓફિસમાં ભૂલી ગયેલો પાસવર્ડ રીસેટ કરવો, લોગિન માટે ઓટીપીની રાહ જોવી, અથવા સ્ક્રીન પર ફરતી ચકરડી સામે તાકી રહેવું. આ દરેક કામમાં માત્ર બે મિનિટ જાય છે. પણ આખી જિંદગીનો સરવાળો કરો તો ખબર પડે કે મહિનાઓ કે કદાચ વરસો માત્ર આ બકવાસ પાછળ હોમાઈ ગયા છે. આ અદૃશ્ય વેડફાટનું નામ છે વેઇટેડ ટોટલ ફ્યુટિલિટી. ટૂંકમાં એનું આદ્યાક્ષર બને છે: ડબલ્યુટીએફ.

આ શબ્દ કોઈ ગંભીર ગણિતશાસ્ત્રીએ નથી આપ્યો. જૂન ૨૦૨૨માં ‘ધ ઇકોનોમિસ્ટ’ મેગેઝિનની લોકપ્રિય વ્યવસાયી કટાર ‘બાર્ટલબી’માં આ રમૂજી પણ કડવો વિચાર રજૂ થયો હતો. લેખકે કોર્પોરેટ જગતની મૂર્ખતા પર કટાક્ષ કર્યો હતો. રોજિંદી ટેકનોલોજી આપણો સમય બચાવવા માટે આવી હતી, પણ વાસ્તવમાં તેણે આપણા દિવસને સેંકડો નાની વ્યર્થતાઓમાં વહેંચી નાખ્યો છે.

સમસ્યા એ છે કે આ બગાડ આપણને ક્યારેય બિલ તરીકે દેખાતો નથી. અકસ્માત થાય તો મોટો આંચકો લાગે, પણ આ તો ધીમું ઝેર છે. આપણે મોટા પ્રોજેક્ટ્સ અને મોટી યોજનાઓની વાતો કરીએ છીએ, પણ અડધી શક્તિ નાના વહીવટી અવરોધોમાં ખતમ થઈ જાય છે. મગજ થાકી જાય છે, પણ હાથમાં કોઈ પરિણામ આવતું નથી.

ભારતીય શહેરોમાં જીવતા માણસને જુઓ. અમદાવાદ કે મુંબઈમાં ઓફિસે પહોંચવા નીકળેલો યુવાન ટ્રાફિક સિગ્નલ પર ઊભો છે. રોજ માત્ર દસ મિનિટ સિગ્નલ પર વેડફાય છે. પછી લોકલ ટ્રેનમાં ટિકિટ વેન્ડિંગ મશીન અટકી પડે છે. સિક્યુરિટી ગેટ પર બેગ ખોલીને બતાવવાની બે મિનિટની ઔપચારિકતા. આ બધી ક્ષણોને જોડી દો તો માણસે પોતાની આખી યુવાની ફક્ત રાહ જોવામાં ગાળી નાખી છે. આપણે માનીએ છીએ કે આપણે વ્યસ્ત છીએ, પણ હકીકતમાં આપણે માત્ર અટવાયેલા છીએ.

જીવન કોઈ ભયાનક દુર્ઘટનાથી ટૂંકું નથી થતું; એ તો રોજિંદી મૂર્ખતાઓના સરવાળામાં ચૂપચાપ ઓગળી જાય છે.