દીવાલો ચીરીને નીકળવાની વ્યૂહરચના

જ્યાં રસ્તો દેખાય છે ત્યાં જ જવું જરૂરી નથી. મોટા ભાગના લોકો સામે પડેલા દરવાજા અને શેરીઓ જોઈને ચાલે છે. શત્રુ પણ બરાબર ત્યાં જ બંદૂક તાકીને બેઠો હોય છે. આ વ્યૂહરચના લશ્કરી દાવપેચમાંથી આવી છે. જ્યારે સામાન્ય રસ્તાઓ પર મોત છુપાયેલું હોય, ત્યારે સામે દેખાતી દીવાલો તોડીને મકાનોની અંદરથી જ આરપાર નીકળી જવું. ખુલ્લી સડક પર ચાલવાને બદલે એક ઘરના લિવિંગ રૂમમાંથી બીજા ઘરના રસોડામાં બાકોરું પાડીને આગળ વધવું. સ્થાપિત ચોકઠાંને સાવ નકારી દેવાનો આ હિંસક પણ અત્યંત વ્યવહારુ રસ્તો છે.

આ વિચાર ઈઝરાયેલી સેનાએ શહેરી યુદ્ધો દરમિયાન અમલમાં મૂક્યો હતો. લેખક ઇયાલ વાઇઝમેને ૨૦૦૭માં આવેલા પોતાના પુસ્તક 'હોલો લેન્ડ'માં આ લશ્કરી દાવપેચનું ઝીણવટભર્યું વર્ણન કર્યું છે. સેનાએ જોયું કે સાંકડી ગલીઓમાં દુશ્મનોએ બૂબી ટ્રેપ ગોઠવેલા હતા. જો સૈનિકો જાહેર રસ્તે જાય તો સીધા નિશાન બને. માટે તેમણે શહેરના નકશાને ભૂમિતિની નવી નજરે જોયો. ઘરની દીવાલો અને છત તોડીને અંદરથી જ નવો ગુપ્ત કોરિડોર બનાવી લીધો. શહેરનું આખું આર્કિટેક્ચર તેમના માટે એક ખુલ્લું મેદાન બની ગયું.

આ ફક્ત યુદ્ધની વાત નથી, માનસિક અવરોધો તોડવાની ફિલોસોફી છે. વ્યવસાય અને જીવનમાં પણ આપણે ઘણી વાર સામે દેખાતી અડચણોને અંતિમ માની લઈએ છીએ. નિયમો એવા હોય છે જે સામેવાળાએ પોતાની અનુકૂળતા મુજબ બનાવ્યા હોય. તમે જો એ જ નિયમોથી લડશો તો હાર નિશ્ચિત છે. જ્યારે આગળ વધવાનો મુખ્ય રસ્તો બ્લોક હોય, ત્યારે દરવાજો ખખડાવવાને બદલે બાજુની દીવાલ તોડીને નીકળી જવું એ જ ખરી બુદ્ધિપ્રતિભા છે. પરિસ્થિતિએ ઊભી કરેલી મર્યાદાઓને માન આપવાની કોઈ જરૂર નથી.

ભારતીય ક્રિકેટમાં ટી-૨૦ના આગમન વખતે આ જ બન્યું હતું. વર્ષોથી બેટિંગનો નિયમ હતો કે સીધા બેટે વી-શેપમાં શોટ મારવા. સામે ત્રણ સ્લિપ અને ડીપ કવર ગોઠવાયેલા હોય, એટલે બેટ્સમેન સીધા બોલ પર ડિફેન્સ જ કરે. સૂર્યકુમાર યાદવ અને રિષભ પંત જેવા ખેલાડીઓએ આ ચોકઠું તોડી નાખ્યું. બોલર જ્યાં ધારતો હતો તે રસ્તો તેમણે પસંદ જ ન કર્યો. તેઓ ઑફ સ્ટમ્પ બહાર જઈને વિકેટકીપરના માથા પરથી સ્કૂપ શોટ મારવા લાગ્યા. ક્રિકેટની પરંપરાગત દીવાલોને તેમણે એક જ ઝાટકે ચીરી નાખી.

સામેનો દરવાજો દુશ્મન માટે છે, વિજેતાઓ તો પોતાની નવી બારીઓ જાતે જ કોતરી લે છે.