બે યાદીની વ્યૂહરચના

તમારા સૌથી મોટા દુશ્મન તમારા ખરાબ વિચારો નથી. તમારા સારા વિચારો છે. માણસ નકામા કામો પાછળ બરબાદ નથી થતો. એ એવાં કામો પાછળ ખપી જાય છે જે સારાં તો છે, પણ સૌથી શ્રેષ્ઠ નથી. આ ફાંસલામાંથી બચવા માટે અમેરિકન રોકાણકાર વોરેન બફેટે પોતાના પાઇલટ માઇક ફ્લિન્ટને એક સરળ ફોર્મ્યુલા આપી હોવાનું કહેવાય છે. એને બિઝનેસ સાહિત્યમાં 'ટૂ લિસ્ટ સ્ટ્રેટેજી' અથવા '૫/૨૫ નો નિયમ' કહે છે.

નિયમ સીધો છે. કાગળ લો અને જીવનમાં કરવા જેવા પચીસ સૌથી મહત્વના લક્ષ્યો લખો. પછી એમાંથી સૌથી વહાલા, સૌથી તાકીદના માત્ર પાંચ લક્ષ્યો પર ગોળ કુંડાળું કરો. હવે તમારી પાસે બે યાદી બની. પહેલી પાંચ લક્ષ્યોની 'યાદી-અ', અને બાકીના વીસ લક્ષ્યોની 'યાદી-બ'. સામાન્ય માણસ અહીં થાપ ખાય છે. એ વિચારે છે કે સમય મળશે ત્યારે આ બીજી યાદીનાં વીસ કામો પતાવતો રહીશ. બફેટનો આદેશ ક્રૂર હતો: આ બીજી યાદી સાવ ફેંકી દો. જ્યાં સુધી પહેલા પાંચ લક્ષ્યો પૂરા ન થાય, ત્યાં સુધી આ વીસ કામોને અડવાનું પણ નથી.

આ બીજી યાદી હકીકતમાં ઝેર છે. એ 'ક્યારેક કરીશું'ની યાદી નથી, એ તમારા ધ્યાનને ભટકાવતી યાદી છે. આ વીસ કામો મહત્વના લાગે છે એટલે જ એ તમારો કિંમતી સમય ખાઈ જાય છે. સંસ્કૃતનો પંડિત પણ જાણે છે કે જે કામ તમને આકર્ષક લાગે છે પણ અનિવાર્ય નથી, એ જ લક્ષ્યભ્રષ્ટ કરે છે. જીવનમાં આગળ વધવું હોય તો માત્ર ખરાબ વસ્તુઓને 'ના' કહેવાથી નથી ચાલતું. ઘણી આકર્ષક બાબતોને પણ નિર્દયતાથી લાત મારવી પડે છે.

સંયુક્ત કુટુંબની પંચાતમાં આ નિયમ બરાબર સમજાશે. ધારો કે એક મોટા પરિવારના વડીલ હરેશભાઈ છે. એમની પાસે ઘરના પચીસ પ્રશ્નો છે: દીકરાનો નવો ધંધો જમાવવો, દવાની વ્યવસ્થા, વતનનું મકાન સમરાવવું, ફઈની દીકરીના સંબંધની મધ્યસ્થી કરવી અને જ્ઞાતિની વાડીના ટ્રસ્ટમાં સમાધાન કરાવવું. હરેશભાઈ જો બધું ઉકેલવા જશે તો ઘરમાં લોહીના આંસુ રોવાનો વારો આવશે. એમણે પહેલા પાંચ નક્કી કરવા પડે. બાકીના વીસ પ્રશ્નો સારા સંસ્કારી માણસ તરીકે કરવા જેવા લાગશે, પણ એ વીસ પ્રશ્નો જ દીકરાના ધંધાને ડુબાડી દેશે. સંયુક્ત કુટુંબમાં બધાને રાજી રાખવા જશો તો મૂળ પરિવાર રઝળી પડશે.

જે કામો તમને આકર્ષે છે પણ સંપૂર્ણપણે જરૂરી નથી, એ જ તમારી ખરી બરબાદીનું સરનામું છે.