કેળવેલી નમ્રતા

સફળતા મળ્યા પછી અહંકાર આપોઆપ આવી જાય છે. માણસ પોતાની જ પ્રશંસાના કેફમાં જીવવા લાગે છે. ત્યારે ભૂખ મરી જાય છે. ડેવિડ ગોગિન્સે પોતાના પુસ્તક 'નેવર ફિનિશ્ડ'માં આ મનોવૃત્તિ સામે લડવા માટે એક વિચાર આપ્યો છે: કેળવેલી નમ્રતા. આ કોઈ સંતવાણી કે આધ્યાત્મિક વિનમ્રતા નથી. આ એક કઠોર શિસ્ત છે, જેમાં તમે ઈરાદાપૂર્વક તમારી સફળતાનો તાજ ઉતારીને ફરીથી તળિયે જઈ ઊભા રહો છો. તમારી જાતને યાદ અપાવો છો કે રમત હજી પૂરી નથી થઈ.

જ્યારે માણસ માની લે છે કે પોતે શિખર પર પહોંચી ગયો છે, ત્યારે પતન શરૂ થાય છે. ગોગિન્સ પોતે નૌકાદળની ખાસ ટુકડીના કઠિન સૈનિક અને અલ્ટ્રામેરેથોન દોડવીર બન્યા પછી પણ આ જાળમાં ફસાયા નહીં. આ મોડેલનું મૂળ સત્ય સાદું છે: જૂની સિદ્ધિઓને ભૂલી જાઓ અને શિખાઉ માણસની જેમ કષ્ટ વેઠવાની તૈયારી રાખો. જે ક્ષણે તમે આરામ ખુરશી પર બેસીને ભૂતકાળના મેડલ ગણવા લાગ્યા, તે ક્ષણે તમારી વૃદ્ધિ અટકી જાય છે.

આ વિચાર કાગળ પર જેટલો સરળ લાગે છે, વાસ્તવમાં એટલો જ કડવો છે. મોટાભાગના લોકો સફળ થયા પછી સખત મહેનત કરવાનું બંધ કરી દે છે. તેઓ સલાહકાર બની જાય છે. કેળવેલી નમ્રતા તમને ફરજ પાડે છે કે તમે જાતે ફરીથી પાવડો હાથમાં લો. સફળતાના નશાને ઉતારવા માટે સ્વેચ્છાએ સંઘર્ષની જમીન પર પગ મૂકવો પડે.

આપણા એનઆરઆઈ ગુજરાતીઓમાં આ માનસિકતા સ્પષ્ટ દેખાય છે. ધારો કે કિરીટભાઈ ૧૯૯૦ના દાયકામાં ન્યૂ જર્સી ગયા હતા. ગેસ સ્ટેશન પર રાત-દિવસ કાળી મજૂરી કરીને આજે પાંચ મોટેલના માલિક બન્યા છે. હવે દીકરો મોટો થઈને અમેરિકન રીતો શીખવે છે. કિરીટભાઈ ઇચ્છે તો આખો દિવસ લક્ઝરી કારમાં ફરી શકે. પણ તેઓ દર રવિવારે સવારે મોટેલના કાઉન્ટર પર બેસે છે. જરૂર પડે તો જાતે ગ્રાહકની બેગ પણ ઊંચકી લે છે. આ દેખાડો નથી, પોતાની જાતને અસલ જમીન સાથે બાંધી રાખવાની તાલીમ છે.

જે માણસ શિખર પર પહોંચ્યા પછી પણ નીચે ખાડો ખોદવાની હિંમત રાખે છે, તેને જિંદગી ક્યારેય પાડી શકતી નથી.