ત્રીસ સેકન્ડનો નિયમ

કોઈ માણસને મળો ત્યારે શરૂઆતની અડધી મિનિટ સૌથી જોખમી હોય છે. મોટા ભાગના લોકો આ સમયમાં પોતાની હોશિયારી બતાવવા મથે છે અથવા સામા માણસની ભૂલ પકડવા બેસી જાય છે. લીડરશિપ લેખક જોન સી. મેક્સવેલે આ સ્થિતિ માટે એક સાદો ઉપાય આપ્યો, જેને ત્રીસ સેકન્ડનો નિયમ કહે છે. વાત સીધી છે: કોઈ વ્યક્તિ સાથે વાતચીત શરૂ કરો તેની પહેલી ૩૦ સેકન્ડમાં એને એક સાચું, ઉત્સાહવર્ધક વેણ કહો. એની પ્રશંસા કરો અથવા કોઈ સારા કામની કદર કરો. તમારો અહંકાર બાજુ પર મૂકીને એ માણસને મહત્ત્વ આપો.

આ વિચાર વ્યવહારિક શિષ્ટાચારમાં બીજી રીતે પણ વપરાય છે. જો કોઈ માણસ પોતાની કોઈ ખામી ૩૦ સેકન્ડમાં સુધારી ન શકે તેમ હોય, તો એના વિશે જાહેરમાં મોં ન ખોલવું. દાંતમાં કોથમીર ભરાઈ હોય તો તરત કહી શકાય, કારણ કે એ અડધી મિનિટમાં સાફ થઈ જાય. પણ કોઈનું વજન વધી ગયું છે કે કપડાં ખરાબ દેખાય છે, તે અડધી મિનિટમાં બદલી શકાતું નથી. ત્યાં તમારી મફતની સલાહ માત્ર અપમાન બને છે.

આપણે ત્યાં સંબંધોમાં કડવાશ મોટે ભાગે આવી બિનજરૂરી ટિપ્પણીઓથી જ શરૂ થાય છે. સમાજમાં અને કામના સ્થળે લોકો ટીકા કરવા માટે હંમેશાં તૈયાર બેઠા હોય છે, પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં એમની જીભ સુકાઈ જાય છે. પહેલી ૩૦ સેકન્ડમાં જો તમે સામા માણસનું મનોબળ તોડી નાખો, તો બાકીની અડધી કલાકની ચર્ચા માત્ર ઔપચારિકતા બની રહે છે. સારો આગેવાન એ છે જે સત્તા બતાવવાને બદલે પહેલા સામા પક્ષને સહજ બનાવે છે.

નવરાત્રિ મહોત્સવ કે મંદિર-ટ્રસ્ટની મિટિંગોમાં આ દ્રશ્ય સામાન્ય છે. શેરીના ગરબાના આયોજન માટે સોસાયટીના હોદ્દેદારો ભેગા થાય ત્યારે મુખ્ય ટ્રસ્ટી યુવાન સ્વયંસેવકને જોતાંવેંત વઢવા માંડે છે: ‘સાઉન્ડ સિસ્ટમ બરાબર ગોઠવાઈ નથી, તું કંઈ ધ્યાન રાખતો નથી.’ છોકરાનો ઉત્સાહ ત્યાં જ મરી જાય છે. એની જગ્યાએ પ્રમુખ એટલું જ બોલ્યા હોત કે ‘છેલ્લા બે દિવસથી તું તડકામાં દોડાદોડ કરે છે, તારી મહેનત દેખાય છે,’ તો એ જ છોકરો બાકીનું બધું કામ હોંશે હોંશે પતાવી દેત.

સામા માણસની ભૂલ કાઢવા આખી જિંદગી પડી છે; તેને પોતાનું મૂલ્ય સમજાવવા માટે પહેલી ત્રીસ સેકન્ડ જ કાફી છે.