વિચારવાનો ખર્ચ

કામ કરવા કરતાં કામ વિશે સતત વિચારતા રહેવું વધુ થકવી નાખે છે. આ આળસ નથી, મગજનો વણજોઈતો ઘસારો છે. ઉત્પાદકતા અને ટેવના આધુનિક સાહિત્યમાં આને થિંકિંગ કોસ્ટ કહે છે. આ શબ્દ કોઈ એક લેખકે કઈ ચોક્કસ સાલમાં બનાવ્યો તેની સત્તાવાર વિગત મળતી નથી, પણ વ્યાવસાયિક લેખનમાં આ ખ્યાલ વ્યાપકપણે વપરાય છે. કોઈપણ અધૂરું કામ મગજમાં ખુલ્લી વિન્ડોની જેમ ચાલતું રહે ત્યારે તે તાજી ઊર્જા ખાઈ જાય છે. કોઈ કામ પૂરું કરવામાં જેટલી તાકાત જોઈતી હોય, તેના કરતાં તેને ટાળવામાં અને તેની ચિંતા કરવામાં માનવી પાંચ ગણી ઊર્જા વેડફી નાખે છે.

આપણા મગજ પાસે દિવસ દરમિયાન નિર્ણય લેવાની અને એકાગ્ર થવાની મર્યાદિત ક્ષમતા છે. તમે જે કામ શરૂ નથી કરતા, તે તમારા અચેતન મનમાં અડિંગો જમાવીને બેસી જાય છે. "ઈમેલ કરવાનો બાકી છે", "તેની સાથે અણબનાવ પતાવવાનો છે", "બિલ ભરવાનું રહી ગયું છે"—આવા નાનકડા વિચારો તમારા ધ્યાનને સતત ચૂસતા રહે છે. પરિણામે, જ્યારે ખરેખર ઊંડા ચિંતનની જરૂર હોય ત્યારે મગજ સાવ ખાલી થઈ ચૂક્યું હોય છે. વિચારવાનો આ અદૃશ્ય કરવેરો માણસને વિના કારણે થકવી નાખે છે.

આ રોગ કોટા કે અમદાવાદના કોચિંગ ક્લાસિસમાં બોર્ડ અને જેઈઈની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓમાં ખુલ્લેઆમ દેખાય છે. ધારો કે એક છોકરો સવારે ફિઝિક્સનું એક અઘરું ચેપ્ટર વાંચવા બેસે છે. તે ચોપડી ખોલીને બે કલાક બેસી રહે છે, પણ ગણતરી માત્ર બે દાખલાની કરે છે. બાકીનો દોઢ કલાક તે માત્ર એ ગભરાટમાં ગાળે છે કે જો પરીક્ષામાં આ સવાલ પૂછાશે તો શું થશે, ટકા ઓછા આવશે તો પપ્પા શું કહેશે અને રિઝલ્ટ ખરાબ આવશે તો દોસ્તો શું વિચારશે. તેનું શરીર ખુરશી પર છે, પણ મગજ કાલ્પનિક નાટકો રમીને નિચોવાઈ ગયું છે. સાચી મહેનતનો થાક મીઠો હોય છે, પણ માત્ર વિચારવાના ખર્ચે જન્માવેલો થાક માણસને અંદરથી પોકળ બનાવી દે છે.

ઉકેલ બહુ વ્યવહારુ છે: કાં તો કામ તરત પૂરું કરો, કાં તો તેને કાગળ પર નોંધીને ચોક્કસ તારીખ ફાળવી દો. અધવચ્ચે લટકતી રાખેલી બાબતો મગજની સૌથી મોંઘી મિલકત લૂંટી લે છે.

કામ માણસને ક્યારેય નથી મારતું, કામ વિશેની લગાતાર પંચાત માણસને અકાળે વૃદ્ધ કરી મૂકે છે.