ટેક્સોપ્લાઝ્મા મીમ

બિલાડીના શરીરમાં એક પરોપજીવી જીવાણુ રહે છે: ટેક્સોપ્લાઝ્મા ગોન્ડી. આ જીવાણુ ઉંદરના મગજમાં ઘૂસીને તેનો ડર ખતમ કરી નાખે છે. ઉંદર સામે ચાલીને બિલાડી પાસે જાય છે અને મરી જાય છે. જીવાણુને બિલાડીનું પેટ જોઈતું હતું, ઉંદર તો માત્ર વાહન બન્યો. ઈન્ટરનેટ અને સમાજમાં અમુક વિચારો બિલકુલ આવા જ પરોપજીવી હોય છે. એ કોઈ સત્ય કે ઉકેલ ફેલાવવા માટે નથી જન્મતા, માત્ર પોતાનો ફેલાવો કરવા માટે બે પક્ષો વચ્ચે ભીષણ નફરત પેદા કરે છે.

આ વિચાર બ્લોગર સ્કોટ એલેક્ઝાન્ડરે ૨૦૧૪માં પોતાના પ્રખ્યાત લેખમાં રજૂ કર્યો હતો. એમણે બતાવ્યું કે સોશિયલ મીડિયા પર એવા મુદ્દા ક્યારેય વાયરલ નથી થતા જેના પર બધા સહમત હોય. સૌથી વધુ હવા એવા અત્યંત વિવાદાસ્પદ મુદ્દાને મળે છે, જે સમાજના બે ભાગલા પાડી દે. લોકો ગુસ્સામાં વિરોધ કરે છે, બીજા લોકો બચાવ કરે છે, અને આ લડાઈની આગમાં તે વિચાર વગર પ્રયત્ને લાખો લોકોના મગજ સુધી પહોંચી જાય છે.

આ એક માનસિક છટકું છે. આપણે માનીએ છીએ કે આપણે કોઈ અનિષ્ટનો વિરોધ કરી રહ્યા છીએ, પણ વાસ્તવમાં આપણે તે અનિષ્ટના પ્રચારક બની જઈએ છીએ. ગુસ્સો એ ઇન્ટરનેટનું સૌથી મોટું બળતણ છે. કોઈ મૂર્ખતાપૂર્ણ નિવેદન કે અત્યાચારી કૃત્ય જોઈને આપણે કકળાટ કરીએ છીએ ત્યારે આપણે વિચારને દબાવતા નથી, પણ એને ઓક્સિજન આપીએ છીએ. વિચાર આપણું શોષણ કરે છે.

આપણા જ્ઞાતિ સંમેલનો અને વોટ્સએપ ગ્રૂપો આનું જીવતું ઉદાહરણ છે. ધારો કે કોઈ નાતમાં એક આંતરજ્ઞાતીય લગ્ન થાય છે. કોઈ વડીલ ઊભા થઈને અત્યંત ઝેરી, પછાત નિયમ જાહેર કરે છે કે આવા કુટુંબનો હક્કો-પાણી બંધ. હવે આખી નાત બે છાવણીમાં વહેંચાઈ જશે. યુવાનો ફેસબુક પર ગાળો ભાંડશે, વૃદ્ધો પરંપરાના નામે તાળીઓ પાડશે. બંને પક્ષે વિવાદ એટલો વકરશે કે એ ઝેરીલો વિચાર આખા ગામમાં પ્રસરી જશે. લગ્ન કરનાર જોડકું ભુલાઈ જશે, માત્ર કકળાટ રાજ કરશે.

જે વિચાર તમને સૌથી વધુ ઉશ્કેરે છે, એ તમારા મગજમાં પોતાનું ઘર બનાવી ચૂક્યો હોય છે.