ટેન્જેન્શિયલ ઇમર્શન

કંટાળો કામ બગાડે છે. માણસનું મગજ એક વિચિત્ર યંત્ર છે. જ્યારે કામ બહુ અઘરું ન હોય પણ અત્યંત એકવિધ અને કંટાળાજનક હોય, ત્યારે મન ભટકવા લાગે છે. મગજ પાસે વધારાની વિચારવાની ક્ષમતા પડી રહી હોય છે. એ ક્ષમતા ખાલી રહે એટલે તમે કામ અધૂરું મૂકીને ઊભા થઈ જાઓ છો. આ કંટાળામાંથી બચવાનો રસ્તો છે: ટેન્જેન્શિયલ ઇમર્શન. મૂળ કામની સમાંતર એક બીજી રસપ્રદ પ્રવૃત્તિ જોડી દેવી, જેથી મગજની વધારાની જગ્યા રોકાયેલી રહે અને મુખ્ય કામ અટકે નહીં.

આ વિચાર ૨૦૨૨માં અલીસિયા લિબરમેન, એન્ડ્રીયા મોરાલેસ અને ઓન અમીર નામના સંશોધકોએ આપ્યો. ‘જર્નલ ઓફ કન્ઝ્યુમર રિસર્ચ’માં પ્રસિદ્ધ થયેલા અભ્યાસમાં તેમણે સાબિત કર્યું કે સાવ યાંત્રિક કે નીરસ કામ કરતી વખતે જો મગજને સમાંતર કોઈ હળવો ખોરાક મળી રહે, તો માણસ એ કામ વચ્ચેથી છોડીને ભાગતો નથી. આ મલ્ટીટાસ્કિંગ નથી. મલ્ટીટાસ્કિંગમાં તમે બે અઘરાં કામ સાથે કરીને બંને બગાડો છો. અહીં મુખ્ય કામ ગૌણ નથી બનતું, માત્ર કંટાળો ગાયબ થાય છે.

આપણે માનીએ છીએ કે પૂરી એકાગ્રતા એટલે પિન-ડ્રોપ સાયલન્સ. આ જૂની ખુમારી દરેક વખતે કામ નથી આવતી. કપડાંની ઘડી કરવી, જૂની ફાઇલો ગોઠવવી કે ડેટા એન્ટ્રી કરવી—આવાં કામોમાં સો ટકા બુદ્ધિ વપરાતી નથી. પરિણામે અંદરથી છટપટાહટ થાય છે અને તમે મોબાઇલમાં રીલ્સ જોવા બેસી જાઓ છો. જો એ વખતે બાજુમાં કોઈ પોડકાસ્ટ કે મનપસંદ સંગીત ચાલુ હોય, તો વધારાનું મન ત્યાં પરોવાયેલું રહે છે અને હાથ પોતાનું કામ ચૂપચાપ પૂરું કરી લે છે.

કોટામાં કે અમદાવાદમાં બોર્ડની પરીક્ષાની તૈયારી કરતો વિદ્યાર્થી જુઓ. ગણિતના અઘરા પ્રમેય સમજતી વખતે એને સંપૂર્ણ શાંતિ જોઈએ. પણ જ્યારે એ જ છોકરો કેમિસ્ટ્રીના સો એમસીક્યુ સોલ્વ કરવા બેસે છે કે ફિઝિક્સના સાદા દાખલા ગણે છે, ત્યારે અડધા કલાકમાં એની આંખો ઘેરાવા લાગે છે. સ્માર્ટ વિદ્યાર્થીઓ આ સમયે ધીમા અવાજે ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટલ મ્યુઝિક કે વિદેશી ગીતો ચાલુ કરી દે છે. શબ્દો વગરનું સંગીત મગજના એ તોફાની હિસ્સાને વ્યસ્ત રાખે છે જે તેને ઊંઘવા કે ઇન્સ્ટાગ્રામ ખોલવા ઉશ્કેરતો હતો. કંટાળાજનક પુનરાવર્તન પૂરું થઈ જાય છે.

આ આળસનું બહાનું નથી, મગજને વશમાં રાખવાની સીધી ટેકનિક છે. ક્યારેક સીધા રસ્તે પહોંચવા માટે ધ્યાન થોડું ફંટાવવું પડે છે.

જે કામમાં બુદ્ધિ ઓછી અને ધીરજ વધુ જોઈતી હોય, ત્યાં મગજને હળવી લાંચ આપીને કામ કઢાવી લેવું શાણપણ છે.