સ્પોટલાઇટ માનસિકતા

સ્ટેજ પર માત્ર એક જ માણસ ઊભો રહી શકે છે. બાકીના બધાએ અંધારામાં ઊભા રહેવું પડે છે, લાઇટ પકડવી પડે છે કે પડદો ખેંચવો પડે છે. સ્પોટલાઇટ માનસિકતા એટલે એવી ઘેલછા, જેમાં માણસ માને છે કે જો બધી લાઈટો મારા મોઢા પર નહીં પડે, તો મારું કામ નકામું છે. આ આખી દોડ પદ, કેમેરા અને તાળીઓ મેળવવાની છે. બીજાના ટેકાથી સફળ થવું કે પડદા પાછળ રહીને કામ કરવું આ માનસિકતા ધરાવતા માણસને હાર જેવું લાગે છે.

આ વિચાર અમેરિકન લેખક ટિમ શુરરે પોતાના ૨૦૨૨ના પુસ્તકમાં માંડ્યો હતો. એમણે જોયું કે આધુનિક કોર્પોરેટ જગત અને સંસ્કૃતિ માત્ર ચમકનારા ચહેરાઓને જ પૂજે છે. પડદા પાછળ રહીને સિસ્ટમ ચલાવનારા લોકો હંમેશા ભૂલાઈ જાય છે. પરિણામે, દરેક યુવાન કામ શીખવા કરતાં ચમકવા પાછળ ગાંડો થયો છે. આ રોગ આંતરિક સંતોષ છીનવી લે છે અને માણસને માત્ર બાહ્ય પ્રશંસાનો ગુલામ બનાવી દે છે.

આ માનસિકતા સૌથી વધારે ટીમવર્કને મારે છે. જ્યારે કોઈ પ્રોજેક્ટમાં પાંચેય જણાને કેમેરા સામે જ ઊભા રહેવું હોય, ત્યારે ખરેખરું કામ કોઈ કરતું નથી. લોકો ક્રેડિટ ખેંચવાની હોડમાં લાગી જાય છે. પરિણામ એ આવે છે કે મૂળ હેતુ ખોવાઈ જાય છે અને આખો તમાશો માત્ર વ્યક્તિગત અહંકારનો અખાડો બની જાય છે. જે માણસ સ્પોટલાઇટ વગર જીવી શકતો નથી, એ ક્યારેય મોટું સામ્રાજ્ય ઊભું કરી શકતો નથી.

ભારતીય ચૂંટણીઓ આ રોગનું સૌથી મોટું પ્રદર્શન છે. ધારો કે એક સામાન્ય ચૂંટણી લડાઈ રહી છે. સ્થાનિક કાર્યકરો મહિનાઓ સુધી બૂથ મેનેજમેન્ટ કરે છે, મતદાર યાદીઓ તપાસે છે, અને ગલીઓમાં પરસેવો પાડે છે. પણ ટિકિટ મળતાં જ પેલા નેતાજી માઈક અને કેમેરા કબજે કરી લે છે. કેટલાક નેતાઓ એવા હોય છે જેમને માત્ર સ્ટેજ પર બેસવું છે અને અખબારના પહેલા પાને ફોટો જોઈએ છે. જમીન પરનું સંગઠન પડી ભાંગે છે, કારણ કે કોઈને પાછળ રહીને કામ નથી કરવું. અંતે પાર્ટી હારી જાય છે.

જેને માત્ર અજવાળામાં જ ચમકવું છે, એ પડછાયાની તાકાત ક્યારેય સમજી શકતો નથી.