સામાજિક ઉપચાર પદ્ધતિ

દરેક બીમારીનું મૂળ લોહીના રિપોર્ટમાં નથી હોતું. ઘણી વાર દર્દી શરીરે સાજો હોય છે, પણ અંદરથી એકલો અને વિખૂટો પડી ગયો હોય છે. 'સોશિયલ પ્રિસ્ક્રાઇબિંગ' એટલે દવાને બદલે સંબંધો, કળા કે પ્રવૃત્તિઓ લખી આપવી. ડૉક્ટર તમને પેરાસિટામોલ કે એન્ટિ-ડિપ્રેશન ગોળીઓ આપવાને બદલે સવારના વોકિંગ ગ્રૂપમાં જોડાવવાનું કહે, ગાર્ડનિંગ ક્લબમાં મોકલે કે કોઈ સેવાકીય ટ્રસ્ટમાં બે કલાક આપવાની સલાહ આપે. રોગ શારીરિક નથી, સામાજિક તરસ છે.

આ વિચાર બ્રિટનની નેશનલ હેલ્થ સર્વિસમાંથી વ્યવસ્થિત રીતે બહાર આવ્યો. વીસમી સદીના અંતમાં ત્યાંના સામાન્ય તબીબોએ જોયું કે ક્લિનિકમાં આવતા પાંચમાંથી એક દર્દીને કેમિસ્ટની દુકાનની દવાની નહીં, સાંભળનાર કોઈ માણસની જરૂર હતી. તેમણે લિંક વર્કર રાખવાનું શરૂ કર્યું. આ કાર્યકરો દર્દીની જીવનશૈલી સમજીને તેને સમાજની જીવંત પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડી આપે. પશ્ચિમે મોડેથી શોધેલું આ સત્ય ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અજાણ્યું નથી.

આપણે માથાનો દુખાવો કે અનિદ્રા દેખાય એટલે તુરંત ગોળી ગળી લઈએ છીએ. પરંતુ એકલતા અને એકધારું ખાલીપો શરીરને અંદરથી સડાવી નાખે છે. દવાની અસર થોડા કલાક રહે છે, પણ સાર્થક સામાજિક સંબંધો જિંદગીને સ્થિરતા આપે છે. કેમિકલ વડે આત્માનું અટવાયેલું એકાંત ક્યારેય મટી શકતું નથી. આ ઉપચાર નકામા ખર્ચ અને અનાવશ્યક દવાઓના ભારથી બચાવે છે.

આપણા ઘરોનો એક જાણીતો કિસ્સો જુઓ. દીકરાના લગ્ન પછી ઘરમાં સાસુ અચાનક સતત બીમાર રહેવા માંડે છે. ક્યારેક કમરનો દુખાવો, ક્યારેક અપચો કે અનિદ્રા. મોટા સ્પેશિયાલિસ્ટો બધા રિપોર્ટ કરાવી લે, બધું નોર્મલ આવે. અસલ વાત એ છે કે પુત્રવધૂ આવ્યા પછી રસોડા અને ઘરની સત્તા પરથી તેમનો કાબૂ છૂટી ગયો છે. તેમનું મહત્વ ઘટી ગયું છે, જેનો આક્રોશ બીમારી બનીને ફૂટે છે. આવા વખતે કેલ્શિયમની ટીકડીઓ કામ નહીં કરે. સાસુને સોસાયટીના સત્સંગ મંડળમાં અગ્રણી બનાવો, ગીતા ક્લાસ શરૂ કરાવો કે પુસ્તકાલયના કામમાં જોડો. નવું કામ મળશે એટલે દુખાવો આપોઆપ ગાયબ થઈ જશે.

માણસને જ્યારે પોતાના હોવાનો કોઈ અર્થ નથી મળતો, ત્યારે તે બીમાર પડીને ધ્યાન ખેંચવાની કોશિશ કરે છે.