શોટગન પદ્ધતિ

શોટગનમાંથી છરા છૂટે ત્યારે તે કોઈ એક ચોક્કસ બિંદુ પર વાગતા નથી. એ આકાશમાં ફેલાઈ જાય છે. આશા માત્ર એટલી હોય છે કે આડેધડ ઊડતા સો છરામાંથી કોઈ એક તો પંખીને અડી જશે. નિર્ણય લેવાની કે કામ કઢાવવાની દુનિયામાં આને 'શોટગન પદ્ધતિ' કહે છે. ચોક્કસ લક્ષ્ય સાધવાની કુશળતા ન હોય ત્યારે માણસ આખા વિસ્તારમાં આડેધડ વાર કરે છે. આ વ્યૂહરચના નથી, લાચારી છે.

આ શબ્દ કયા પુસ્તકમાંથી આવ્યો કે કયા વિદ્વાને પહેલી વાર વાપર્યો તેની કોઈ ઐતિહાસિક નોંધ મળતી નથી. પણ આ માનસિકતા સદીઓ જૂની છે. કોઈ ચોક્કસ નિશાન તાકવાની મહેનતથી બચવા માટે માણસ એકસાથે પચાસ દિશામાં પથરા ફેંકે છે. કોર્પોરેટ જગતમાં કોઈને ઈ-મેલ મોકલવો હોય ત્યારે આખી કંપનીને સીસીમાં મૂકી દેવા એ આનું જ ડિજિટલ રૂપ છે.

આ પદ્ધતિનો સૌથી મોટો ગેરફાયદો એ છે કે તે જવાબદારીનો છેદ ઉડાડી દે છે. જ્યારે તમે બધાને સંબોધીને વાત કરો છો, ત્યારે વાસ્તવમાં કોઈને સંબોધતા નથી હોતા. બધા માને છે કે કામ બીજો કોઈ કરશે. પરિણામે કાગળોનો ઢગલો થાય છે, પણ પરિણામ શૂન્ય રહે છે. આડેધડ ગોળીબાર કરવાથી અવાજ પુષ્કળ થાય છે, શિકાર મળતો નથી.

આપણી સરકારી બાબુશાહી આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ધારો કે ગિરીશભાઈને જમીનની માપણી કે પેન્શનનો એક જૂનો કેસ ઉકેલવો છે. સીધા યોગ્ય અધિકારીને પકડીને મુદ્દાસર વાત કરવાને બદલે તેઓ એકસાથે કલેક્ટર, મામલતદાર, મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય, વિજિલન્સ અને લોકાયુક્ત બધાને અરજીની નકલો ઠોકી દે છે. કચેરીઓમાં કાગળોનો કચરો વધે છે. દરેક બાબુ બીજા વિભાગ તરફ આંગળી ચીંધીને ફાઈલ આગળ ધકેલી દે છે. ગિરીશભાઈ માને છે કે તેમણે દબાણ બનાવ્યું, પણ હકીકતમાં તેમણે પોતાની ફાઈલને સરકારી કચરાપેટીમાં ધકેલી દીધી.

ચોક્કસ નિશાન તાકવાની આળસ હોય ત્યારે જ માણસ આડેધડ ગોળીબાર કરે છે.